Yapay zeka ve altgruplarina dahil edilebilecek çalisma alanlari, yukarida bahsedilen araç ve algoritmalardandir.

“Zeka (us), soyut bir kavramdir, fakat bu zekanin bilimsel bir temele oturtulmasina engel teskil etmez” [YALABIK N., Koç Unisys’ten Haberler,1990]. Zeka çok sayida farkli yetenegin bir araya gelmesi ile olusmustur. Bu yeteneklerin “us yapisi“ olarak adlandirilan bir teori ile formal olarak modellenebilecegi belirlenmistir. Us yapisi teorisine göre, üç farkli parametrenin kombinasyonlari degisik yetenekleri tanimlar.

Us yapisi parametreleri:
Islemler: Kavrama, Bellek, Degerlendirme, Yaraticilik, Mantik  yürütme
Bilgi türleri: Sekilsel Bilgi, Sembolik Bilgi, Semantik Bilgi, Davranissal Bilgi
Ürünler: Sistemler, Iliskiler, Siniflar

Zeka ile ilgili kavramlardan sonra yapay zekaya iliskin temel bilgiler asagida verilmistir.

Yapay Zeka

Yapay zeka, zeka kavramindan yola çikarak, us yapisi teoremi isiginda gelistirilen algoritmalarin, bilgisayar donanim ve yazilimlarina uygulanarak, düsünce üretim sistemleri olusturma çalismalarinin bütünüdür.

Düsünce üretim sistemi, karakutu yaklasimi ile göstertilmektedir.

Yapay zekanin alt bilesenleri; Genetik Algoritmalar (GA : Genetics Algorithms), Robotlar (Robotics), Tavlama Benzetimi (Simulated Annealing), Uzman Sistemler (ES : Expert Systems), Bilgisayarli Görme (Computer Vision), Konusma Tanima (Speech Recognition), Yapay Sinirsel Aglar (ANN: Artificial Neural Networks) gibi alanlardan olusur. Yapa zeka ve alt bilesenleri günlük hayatta bir çok kullanim alanina hizla yerlesmektedir. Ses komutlu televizyonlardan, bankalarda telefon ile islem olanagi taniyan sistemlere kadar, oldukça genis kullanim alanina sahiptirler.

Günümüzde, yapay zeka ve özellikle alt bilesenlerden uzman sistemler, insanin yerini almaya en yakin aday sistemlerdir.

Bir insanin, özellikle, uzman kisilerin yerini alabilecek sistemlerin gelisitirilmesi, toplumsal açidan yeni tartisma ve fikirleri gündeme getirmistir.

Uzman Sistemler

Turban tarafindan yapilan tanima göre uzman sistem; özel bir takim problemlerin çözümünde, uzmanlarin bilgisini ve çikartim sürecini taklit etmeyi amaçlayan danisman programlardir.

Uzman sistemlerin olusturulmasi sirasinda asagida verilen asamalar uygulanir;

·  Tanimlama
·  Kavramsallastirma
·  Formüle Etme (Yazilim)
·  Test Etme
·  Degerlendirme

Gelistirilen ilk uzman sistem olarak MYCIN kabul edilmektedir.

MYCIN olarak adlandirilan ilk uzman sistem, 1970 yilinda Standford Üniversitesi’nde Edward Feingbaum baskanliginda bir grup uzman hekim tarafindan gelistirilmistir. Bakteriyolojik ve menenjitik hastaliklarin teshis ve tedavisine yönelik bir sistemdir.

Sistem girdi olarak asagidaki bilgileri almaktadir.

·  Hastanin geçmis bilgileri (Hasta kayit dosyasindan)
·  Laboratuvar Sonuçlari
·  Semptomlarin Sorgulanmasi

Bilgilerin degerlendirilmesi ile sonuç olarak;

·  Teshis koyma
·  Reçete Yazimi
·  Tedavi süreçlerinin belirlenmesi

Sistemden çikti olarak alinmaktadir.

MYCIN’e veri girme ve diger islemler sirasinda, niçin ve nasil sorulari sistem tarafindan cevaplanmakta kullanici ile etkilesimli olarak çalismaktadir. MYCIN yapilan bir çok testten sonra uygulamaya konmustur. Testleri uygulayan grupta, bir uzman hekimin, “Ben en iyi günümde ancak bu kadarini yapabilirim “ sözü oldukça ilgi çekicidir.

Bir uzman sistemin gelistirilmesinde yer alan ekip üyeleri, ister bilimadami, mühendis, ister herhangi bir uzmanlik dalinda çalisan kisiler olsun meslektaslarina, meslek odalarina ve toplluma karsi ahlaki sorumluluklari vardir. Yapilacak çalismalarda, bu ahlaki sorumluluk isiginda, bir çok göstergenin titizlikle incelenerek uygulama kararinin verilmesi gerekmektedir.

Yeni tasarlanan bir uzman sistem, maliyet ve güvenilirlik yönlü üstünlükleri sayesinde alanindaki uzman kisilerin yerini almasi kaçinilmaz olacaktir. Bu gelisme, issiz kalan uzmanlarin sosyal haklarindan, düsüncenin makinalasmasi ve insan – makina iliskilerinin daha yogunyasanmasina kadar bir çok olumsuz yan etkileri de gündeme getirecektir.

Hukuki açidan, yeni bilimsel gelismelerin yan etkilerini önceden tahmin ederek engellemek mümkün degildir. Teknolojinin, yan etkilerine ragman insanlarin mutlulugu ve refahi için var oldugu karsi tez olarak her zaman savunulacaktir.

Hukuk, kisinin hak ve özgürlüklerini koruma temeli üzerine kuruludur. Teknolojik gelisme, hukukun gelismesinden sürekli olarak önde gitmektedir. Bu sebepten ötürü kisisel hak ve özgürlüklere kisitlama getirebilecek çalismalara, hukuk ancak uygulamaya konulduktan sonra, gerekli görüldügünde müdahale etmektedir. Örnek olarak, atom bombasi Hirosima ve Nagazaki’ye atilip sonuçlarin görülmesinden sonra, uluslararasi hukuk kurallari ile atom bombasi kullanim ve denemelerine kisitlama getirilmesi gösterilebilir.

Bilimsel gelismelerin olumsuz yan etkilerini engellemek için, hukuksal kisitlamalarin, yaptirim gücünün ne kadar yeterli olacagida ayri bir tartisma konusudur.

Yapay zeka ve alt bilesenlerinde kaydedilen hizli gelismeler, bazi düsünürlere göre kaygi vericidir. Robotlarin hakim oldugu bir dünya ve merkezi bir bilgisayar tarafindan yönetilen insan topluluklarini konu alan bir çok bilim kurgu film ve kitaplari bulunmaktadir. Günümüz için bu senaryolar bir ütopya ve fantazi olarak görülmektedir. Ancak Jules Verne’in romanlari da yazildigi tarihler için bir ütopya iken, günümüzde bu romanlarda bahsedilen teknolojinin çok daha ilerisinde oldugumuz yasadigimiz bir gerçektir. Yine Sanal Gerçeklik (Virtual Reality) kavramini bir romaninda ortaya atan kisinin bunun gerçeklestigini görmeside hayal edilen ile gerçeklesme arasindaki süreninde gün geçtikçe kisaldigini gösteren ilginç bir örnek oldugunu düsünüyoruz. Bazi insalarin gelecek için kaygilanmasi, az da olsa bu gerçeklerden kaynaklanmaktadir.

Ögrenme yetenegine sahip, karar verebilen bir yapay zeka sisteminin, dünyadaki tüm bilgi kaynaklarina erisebildigi varsayilsin (örnek günümüz interneti ve gelisen internet). Bu sistem, modellenebilir veya modellenemez tüm problemler için çözümler gelistirebilecektir. Buldugu çözümler arasinda seçimler yapabilecek ve bunlari uygulabilecektir. Bu sistemin insanlari yönetmesi mümkündür. Ama bu yönetim, sisteme verilen görevin yerine getirilmesinden öteye gidemeyecektir. Sistemin kendi çikarlari dogrultusunda hareket edecek bir yönetim sergilemesi mümkün olmayacaktir.

Yapay zeka sistemleri, hayal sinirlarinin uç noktalarinda bir düzeye gelmis olsa bile, insanin psikolojik ögelerine sahip olamayacaktir. Insanda bulunan iktidar hirsi, nefret, sevgi, iyi, kötü, ask, yalan, entrika, arakadan vurma, pusu kurma gibi kavramlar ögrenme ile kazanilan ögeler degildir. Belki kavramlarin tanimlari ögrenilebilir ama bu uygulama dogasini yansitamaz. Sistem bu psikolojik ögeleri bilimsel kaliplar içinde çok iyi tanimlayabilir ve bu konulara iliskin tüm kaynaklara erisebilir. Ancak insanda bulundugu anlamda bu ögelere bilgisayar sistemlere insan dogasinin tinsel boyutu ile algilamasi, sahip olmasi ve yasatmasi düsünülemez, ancak hayal edilebilir. Bu nedenle sistemleri ortaya çikaran insan, bulundugu sistemlerin her noktasinda baskin karakterini koruyarak kontrolörlük gücünü ve yetkisini sürdürecektir.
 
SONUÇ

Yapay zeka alanindaki teknik ve uygulama çalismalari, insan hak ve özgürlükleri; hukuk ve toplumsal sorumluluk çerçevesinde degerlendirilerek yapilmalidir. Ögrenen ve düsünen sistemlerin gelistirilmesi, toplumsal yan etkileri azaltilarak devam ettirilirse daha verimli ve faydali olacaktir. Gelecekte, yapay zeka uygulamalarinin, insana yardimci olan ve/veya insanin yerini tutan araçlar olmasi bilimsel gelismelerin ve bu gelismelerin teknige uygulamasinin kaçinilmaz sonuçlaridir. Bu konuda çalisan bilim adamlari ve teknik adamlarin toplumsal sorumluluk anlayislari toplumlara ve insanlipa yararli araçlar ortaya çikmasinda önemli rol oynayacaktir.

KAYNAKLAR

1. HARMON P., KING D., Artificial Intellegence In Business Expert Systems, 1985, John Willey and Sons Inc., Canada

2. TURBAN E., Decision Support and expert Systems, 1990, Macmillan Pub. Comp., USA

3. SAGIR M., Uzman Sistemlerin Üretim Programi Izlenmesinde Uygulanmasi, Yayinlanmamis Yüksek Lisans Tezi,1992, Anadolu Üniversitesi, Endüstri Mühendisligi

4. KARAGUL K., Acil Servise Basvurularin Degerlendirilmesinde Uzman Sistem Yaklasimi Uygulanmasi, Yayinlanmamis Lisans Tezi, 1995, Osmangazi Üniversitesi, Endüstri Mühendisligi

Yorum (0)

RSS yorumları

İsim

Başlık

Yorum

Gönder