Mineralleri inceleyen bir bilim dalidir. Mineraloji sözcügü "mineralis" kelimesinden gelir. Latince, "yer kabugundan çikarilan cisim" anlamindadir. Mineraller yeryüzündeki kayaçlari olusturan bilesenlerdir. Yerkabugunu olusturan kayaçlari mineraller olusturduguna göre esas bilim dali kayaçlari inceleyen Jeolojidir. Mineraloji de Jeoloji'den geliserek yeni bir bilim dali haline gelmistir. Mineralojinin iyice anlasilabilmesi için Matematik, Fizik ve Kimyanin yani sira Petrografi, Jeofizik ve Jeokimyanin da iyi bilinmesi gerekir. Mineraloji baslica: "Kristallografi" ve "Özel Mineraloji" olarak ikiye ayrilir.
Kristallografide; minerallerin büyümeleri, dis sekilleri ve iç yapilarini olusturan kurallar incelenir.
Özel mineralojide ise; minerallerin fiziksel ve kimyasal özellikleri incelenmektedir. Mineralojiyi bu sekilde açikladiktan sonra "Mineral" terimini tanimlamak gerekmektedir.
Mineral nedir?
Dogal sekilde olusan, homojen, belirli kimyasal bilesime sahip inorganik kristallesmis kati bir cisimdir. Buna göre minerallerin özelliklerini söyle siralayabiliriz:
1. Dogal olarak olusur.
2. Herhangi bir parçasi bütününün özelliklerini tasir.
3. Belirli bir kimyasal formülü vardir.
4. Kati halde olup nadiren sividir.
5. Inorganiktir.
Mineralojinin konusu dogal sekilde olusan maddeleri ihtiva ettigi için bu bakimdan sinirlandirilmistir. Teknolojinin ilerlemesiyle laboratuvarlarda sentetik olarak elde edilen kimyasal bilesikler mineral sayilmazlar. Bu yapay bilesikler halindeki kati maddelere dogada tabii halde rastlanmaz. Dolayisiyla da dogal sartlarda olusturulamazlar. Bu tür kati maddelere "yapay mineraller" adi verilebilir. Bu tür yapay mineraller de, tabii minerallerde oldugu gibi benzer kristal iç yapilarina sahiptir.
Minerallerin dogada veya deneysel olarak yapilan incelemelerde de gözlendigi gibi, olusum sartlari bunlarin belirli fizikokimyasal sartlarda (belirli sicaklik ve basinç altinda ve ortamin kimyasal durumu gibi) olusurlar. Buradan mineralojinin bir amacinin da minerallerin olusturdugu yerkabugunun kimyasal ve fiziksel yapisinin ögrenilmesi, yerkabugunun tarihinin bilinmesi ve yeralti kaynaklarindan yararlanilmasi oldugunu anliyoruz.
Mineraller belirli bir kimyasal bilesime sahiptirler. O halde her mineral bir kimyasal formül ile ifade edilir. Minerallerin kimyasal formülleri genellikle sabittir. Ancak belirli sinirlar içinde belirli kaidelerle degisebilir. Çok ender olarak saf elementler (altin, gümüs, bakir vs) seklinde olusan mineraller, yerkabugunda meydana gelen dogal fizikokimyasal olaylarin ürünleridir.
Minerallerin bir diger özelligi de inorganik olusudur. Yerkabugunda bulunan petrol, kömür, fosil ve reçine gibi maddeler mineralojinin kapsamina girmez. Ancak nadir de olsa organik mineraller de vardir.Mesela "kehribar" gibi.
Minerallerin kati olmalari düzenli bir atomsal iç yapiya sahip olduklarini gösterir. Mineral kristallerinin dis yapilari incelendiginde düzgün geometrik dis sekilli olduklari görülür. Yine ayni sekilde iç yapilarinin da düzgün oldugu görülür. Minerallerin "civa" gibi sivi olan tipleri de vardir.
Mineraller homojen bir yapiya sahiptirler. Alinan bir mineral örneginin her tarafi ayni mineralden ibaret olmalidir. Ancak her mineralde az veya çok yabanci mineral varligi bulunmaktadir. Yabanci madde oraninin çoklugu, mineralin özelliklerini degistirir. Esasta; gözle görülebilen boyutta homojen olmasi basit tanimlama için yeterlidir.
 |
Kimya 
RSS yorumları