|
Yeni Küresel Düzenlemeler ve Çevre |
|
|
|
Son on yilda sermaye hareketlerinin serbestlesmesini üç degisik boyuttta incelemek gerekir.Birincisi;finans kapital yani akiskan fonlar halinde mali piyasalar arsinda hareket eden kisa vadeli parasal sermaye,ikincisi;gittigi ülkede fiziksel yatirim yapan istihdami ve üretim kapasitesini genisleten dolaysiz yabanci sermayedir.Bunlara ikisinin melezi diye bakilabilecek üçüncüsü eklenmelidir.bunlar;özellestirilen KIT’leri satin almak yada borsada özel/tüzel sirketlerin en az %51 hissesini ele geçirmek yoluyla getirdigi parasal fonlari üretime yönlendirilecegi varsayilan dolaysiz yatirimlardir. Sermayenin Küresellesmesine Geçis
19.yüzyilinikinci yarisinda emperyalizm kuramini gelistiren sosyalist düsünürler kapitalizmin mal ihracatindan sonra ulastigi asamayi’semaya ihraci asamasi’olarak tanimlarlar.Bu süreç Birinci Dünya Savasi’yla son bulmus,finans kapital’in serbest dolanimi kisitlanmisti.19.yüzyil sömürge-yari sömürge durumundaki topraklarda dogal kaynaklarin isletilmesine yönelik büyük çapta Bati yatirimina tanik oldu.Serbestlesme 1980’li yillardan sonra bunlar üzerindeki denetimin kalkmasini sagladi.Bugün,düne oranla sermaye hareketlerini uyaran tek yenilik özellestirmedir.
1980’li yillarin basindan beri Merkez hem kendi içinde mali piyasalari ve sermaye hareketlerini giderek her türlü denetimden arindirma yoluna girdi hem de Çevre’yi kendine sermayesinin gereklerine uydurdu.Çevre’ye küresellesme son moda,kaçinilmaz bir olgu olarak sunuldu.
1980’li yillarda bütün piyasalar serbestlesirkeniMerkez’in sermayesine talep artti.Finans pazarlarinin serbestlesmesi,durgunlukta çok bollasan yatirilanilir fonlarin dünyanin her yaninda en karli alanlari bulup karliligi artirabildigi için önemlidir.Karliligi artirmanin en etkin yollarindan biri de teknolojik gelismedir.hem firmaya patent süresince tekel gücü verir hem de verimliligi artirir.
Sermayenin Küresellesme Biçimleri ve Kosullari
Dolaysiz Yatirimlar
Sermayenin küresellesme biçimlerinden biri,çokuluslulasma yoluyla sirketlerin dis ülkelerde dolaysiz yatirim yaparken küresel düzeyde kar planlari yapmalaridir.Ikinci Dünya Savasi sonrasi baslayan ABD sirketlerinin yatirimlari Bati Avrupa ve Latin Amerika’dan 1960’li yillarda Uzakdoguya kaydi.
ÇUS’un GOÜ’ye yatirim yapma nedenlerinden birincisi;emek-yogun mallar yada bir nihai malin emek yogun parçalari için ücretlerin daha düsük,sosyal giderlerin daha az ve isçi haklarinin daha kisitli olmasidir.Ikincisi;dogayi çok kirleten sanayilerin bu konuda yasal kisitlamasi olmayan yada daha az lan GOÜ’ye kaymasidir.Üçüncüsü;geçmiste yüksek gümrük duvarlarini asamayan Merkez sirketlerinin eskiyen teknolojik donanimi bu korunmus pazarlara tasimasidir.Ancak bu dolaysiz yatirimlarin en büyük kismi Merkez’in içinde gerçeklesir.
Kisa Vadeli Parasal Sermaye ve Mali Krizler
Dissal mali serbestlesme,
a)Yurt sakinlerinin dis piyasada serbestçe borçlanmasini ve yurt sakini olmayanlarin serbestçe iç mali piyasalarda plasman yapabilmesini
b)Yurt sakinlerini disari serbestçe sermaye trasfer edip yabanci varlik kalemlerini tutabilir,yurt sakini olmayanlar da ayni sekilde iç mali piyasalarda boçlanabilir
c)Yurt içinde sakinler yabanci paralar üzerinden bütün islemleri yapabilir.
Bu üç ögeden ilk ikisi ödemeler bilançosunun sermaye hesabi serbetliginin geregidir,üçüncü ise mali serbestlesmeyi olusturur.
Faiz Arbitraji ve Mali Krizler
Sermaye orta derecede gelismis ülkelere kamu açiklarinin borçlanmayla karsilanmasi durumunda,faiz-arbitrajindan kar etmek için aktariliyor.Cari islem açiklarinin büyümesiyle develüasyon beklentisiyle rizikoyu artirirken mali krizlere yol açiyor.Kisavadeli dis borçlar artarken,döviz rezervlerinin,dolayisiyla ödeme gücünün azalmasi borç alma deresini azaltir.Bu da krize yol açabilir.
Spekülatif Fon Akimlari ve Mali Krizler
Spekülasyonlarin üç özelligi var.Birincisi;her çikisin bir inisi olmali,spekülatif çikislarin bir noktada çöküsle sonuçlanmasidir.Ikincisi; spekülasyon ‘sifir toplamli bir oyun’olmasi,yani kazananlar karsisinda daima kaybedenlerin bulunmasi,genel toplamda spekülasyonla hiçbir gelir yaratilamamasidir.
Bazen siyasal bazen de ekonomik olaylarla beklentiler degisebilir.Fiyatlarin dorukta olmasi talebi düsürür.Satislarin baslamasi bu kez de spekülasyon metalarinin fiyatlari düsürmesiyle sonuçlanir.Bunu ekonomik kriz izler,hisse senetlerinin deger kaybetmesine neden olur.
Karapara Aklanmasi ve Mali Krizler
Sermaye hareketlerinin serbestlesmesi,gelismis yada gelismekte olan ülkelerde ‘kayitdisi’denilen ekonominin büyümesine yol açmaktadir.Kayitdisi ekonominin bir bölümü kayitiçi firmalarin vergi kaçirmak,sigorta primi ödememk veya az ödemek gibi uygulamalarla ilgilidir.Uyusturucu ticareti ile olusan fonlar ‘karapara’niteligindedir.’Karapara’ ise yasal ticari kanallara girerek aklanmakta ve ekonomik krizlere neden olabilmektedir.
Finansal Serbestlesmenin Çevre’de ve Merkez’de Getirisi
Kisa vadeli parasal sermaye hareketleri mali ve onu izleyen reel kesim krizlerine neden oluyorsa,hükümetler bunu önlemek için politikalari neden devreye sokmuyorlar?
Bunun nedeni,orta gelirli Çevre ülkelerinin artik resmi dis yardimlardan,uluslararasi banka kredilerinden eskiden oldugu gibi yararlanamamasi;bu nedenle uluslararasi fonlari çekerek bol dis kaynaga ulasmak olanagi bulmaya çalismasidir.
Istikrarali ,enflasyonsuz büyümeye erisen Merkez ülkelerine karsilik büyük çapta mali sermaye giren Çevre ülkelerinde yasanan düsük büyüme ve mali krizler,bir zamanlarin gözde keynes’ci kuramina göre beklenenin tam tersidir.
Keynes’ci kuramda serbest mali sermaye hareketleri ve bunun Çevre etkileri bulunmamaktadir.
 |
Iktisat 
RSS yorumları