|
Tekellesme ve Sosyal Boyutu |
|
|
|
Geçmiste üretilen ekonomi ögretilerinin yaratilan üretim degerinde emek katkisina öncelik veriliyor ve hatta klasik iktisatçilar degerin kaynagi ve ölçütü olarak insan emegini aliyorlardi.Yeni ekonomik düzende artik sadece vasifli emegin önemi ortaya çikti.Kriz döneminde zayif firmalar aklanir ve kalan firmalarda yasayabilmek için kendilerini güçlendirerek yollari,yöntemleri kullanarak büyük dönüsümleri gerçeklestirirler. Teknolojik yeniliklerin devreye girmesi,firmalarin yeni örgütleme biçimlerinin uluslararasi boyuta tasinmasi isbirligi ve birlesmelerle dev firmalar tekeli olustururular.Bu tekellesme rekabeti azaltmakta ve Çevre ülkelerinin kendi içinde ve Merkez’le isbirligi yollari tükenmektedir.Böylece yeni ekonomik düzen sermayenin kar hadlerini yükseltme sürecinde,firma düzeyinde degismelerle bir yanda issizlik bir yanda geliri çok yüksek çalisan kesimi üretirken,Merkez dahil her yerde uyum saglayamayanlari ve güçsüzleri düzenin disina itiyor,marjinallestiriyor.
Merkez’de Teknolojik degismenin ve Üretim Örgütlenmesinin Yeni Biçimleri
Sermayenin kar haddindeki düsüse ve siddetlenen rekabete karsi koymak için,Merkez firmalari teknolojik yeniliklerin ve yeni firma örgütlesmesi biçimlerinin yaratilmasinda büyük yol katettiler.yeni teknolojiler kendilerini birkaç alanda ortaya koymakatadir.bunlardan en önemlisi mikro-elektronik temelli otomasyondur.Bu isgücünün, üretimde sermayeyle büyük ölçüde ikame olanagini getirdi.Bu da Merkez’de sermayenin kar haddinde artisa neden oldu.
Merkez’de Tekellesmenin Güçlenmesi
Merkez bölgesellesme ve küresel serbestlesme yoluyla ithalatta ve ihracatta korumanin kalkmasiyla iç ve dis pazarini genisletirken,firmalar arasindaki birlesmeler ortaya çikmaya basladi.tek pazarin yaratilmasi,merkez’in kendi içinde artan sermaye yogunlugu ile isten çikarmalar ve istihdam azalisi yaratmasi,ücretlerin ve hisse senetlerinin degerlerinin artmasi Merkez’de gelir bölüsümünü sermaye lehine bozmustur.
Dev firmalarin tekellesmesinin Çevre’ye etkileri büyük olmustur.Ellerindeki finans kaynaklarindan yararlanarak kriz dönemlerinde yada özellestirme sirasinda Çevre’nin rekabete dayanamayan küçük/orta büyüklükteki firmalarini ele geçirmektedir.
Merkez-Çevre Iliskilerinde Yeni Bir Dönüsüm
Merkez firmalarinin hizla devreye soktugu teknolojik yenilikler,bir yanda Merkez’de issizligi artirip,gelir bölüsümünü isçilerin aleyhine bozarkaen,ayni zamanda Çevre açisindan da köklü degismeler getirdi.Merkez teknolojik devrimle üstünlügü ele geçirirken GATT-UR anlasmalari ile Çevre’nin üstün oldugu alanalarda serbestlige geçti,patent ve telif hakki konularinda tekel gücünü destekledi.
GSYIH ve Ihracat Artisi Farklari ve Sonuçlari
Sermaye yogun yeni teknolojilerin iç üretim yapisi ve ihraç edilen mal çesitlerine rekabet gücü üstünlügü verdigi bir ortamda,eger bir kisim ülkeler gayrisafi yatirim artis hizinda ciddi yükselis gerçeklestiremiyorsa,ne teknolojideki degismeyi izleyebilir,ne de üretimini artirabilir.Dis borç ödeme baskisi altinda olanlar, sermaye hareketlerinin serbestlestigi bir süreçte, iç tasarruf-yatirim oranini gereken düzeye yükseltme egilimleri güçlesir.
Sonuç olarak;Merkez’de verim artisi hizlanirken Çevre’nin büyük kismi bu gelismeleri izleyemiyor.Piyasa mekanizmasi birincillerin parasina deger kazandirirken,ikincillerden para transferi ortaya çikiyor.
 |
Iktisat 
RSS yorumları