Tanimlama ile isin yapilis amaci, sinirlari ve kapsami belirlenirken gelistirme ile isin, mevcut durumdaki yapilis tarzindan daha kolay, daha rahat, daha kisa sürede, daha az fireyle ve daha güvenli bir biçimde gerçeklestirilmesine yönelik yeni bir yapilis tarzina geçisi saglanir. Standartlastirmayla ise, tanimlanmis bir isin, kisiye ve zamana bagli olmaksizin hep ayni biçimle(metotla) gerçeklestirilmesi saglanir. Genel olarak metot etüdü, bu üç ana adimlik sürece ait bir çevrimi kapsar. Her ne kadar ilerleyen alt bölümlerde metot etüdünün asamalari, daha fazla sayidan olusacaksa da bilinmelidir ki onlar, yukaridaki üç ana adimlik sürecin detaylandirilmis ve uygulanabilir hale getirilmis seklidir. Metot etüdüne iliskin detay bölümlere geçmeden önce bazi kavramlar üzerinde durmakta fayda vardir. Bunlar;
Proses(Süreç): Bir imalat çalismasi olarak hammaddenin mamul haline gelinceye kadar arka arkaya geçirdigi faaliyetler dizisidir.

Metot(Yöntem): Prosesin departmanlara ayrilmis sekilleridir. Herhangi bir departmanda, imalat faaliyetlerine yönelik çalismalarin yapilis biçimidir.
Faaliyet(Makrohareket): Is parçasi üzerinde fiziksel, konumsal veya yapisal degisiklik ortaya çikaran bir çalisma birimidir.

Eleman(Mikrohareket): Baslangiç ve bitis noktalari kesin olarak tanimlanabilen ve daha küçük parçalarina ayrilamayan is modülleridir. Diger bir deyisle, bir faaliyetin tanimlanabilir en küçük parçasidir.
Metot Etüdünün Tanimi, Amaçlari ve Uygulama Alanlari
Metot etüdü hakkinda genel kabul gören bir tanimlama, Ingiliz Standartlar sözlügü tarafindan yapilmistir.

Metot etüdü, daha kolay ve daha etken yöntemlerin gelistirilmesi,
uygulanmasi ve maliyetlerin düsürülmesi amaciyla, bir isin yapilisindaki
mevcut ve önerilen yollarin dizgesel olarak kaydedilmesi ve elestirilerek
incelenmesidir.
Bu tanimlama ile metot etüdüne iliskin bazi sonuçlar su sekilde belirlenebilir:
•Metot etüdü, olaylari bilimsel yönetim prensipleri ile degerlendirir.
•Metot etüdü bir yaratici problem çözme teknigidir.
•Metot etüdü içerisinde emek faktörü bulunan her düzeydeki faaliyet için uygulanabilir.
•Metot etüdü bir isin en iyi(optimal) yapilis biçimini bulan bir teknik degildir. Dolayisiyla ayni isin her zaman daha kolay bir yapilis sekli bulunabilir.
•Metot etüdü dogrudan verimlilik artirma teknigidir.
Metot etüdünün, verimi, insanca çalisma kosullari altinda en yüksek seviyede tutma amacina ulasmak için gereken ara hedefler asagidaki sekilde sayilabilir:
•Isçinin bos bekleme süresini azaltmak.
•Isçinin gereksiz hareketlerini ortadan kaldirmak.
•Isçiler üzerinde adil is yükü dagilimini saglamak.
•Isçinin çalisma hizini yükseltmek.
•Daha iyi çalisma kosullari gelistirmek.
•Üretim süresi boyunca is akisini dengelemek.
•Makinalarin bos bekleme sürelerini azaltmak.
•Malzeme firelerini azaltmak.
•Kalite bozukluklarini azaltmak.

Bu amaçlari, üretim sistemlerinin özelliklerine göre daha da artirmak ve detaylandirmak mümkündür.

Metot Etüdü Çalismasinin Düzeyleri
Metot etüdü ile analiz edilecek süreçler veya faaliyetler, iki ana kritere göre alt elemanlarina ayrilabilir. Bunlardan ilki, tanimlanabilirlik, ikincisi ölçülebilirliktir. Tanimlanabilirlik, süreç veya faaliyetin baslangiç ve bitis noktalarinin kesin olarak belirlenme özelligini göstermektedir. Ölçülebilirlik ise bu iki nokta arasinda geçen sürenin ölçülebilir nitelikte olmasini ifade eder. Dolayisiyla, baslangiç ve bitis noktalari itibariyle tanimlanabilir ve süresi ölçülebilir hareketler grubu olan faaliyetler, bu özellikleri korunarak alt düzeylerine ayrilabilir. Herhangi bir faaliyetin alt elemanlari, makrohareket ve mikrohareket olmak üzere iki ana düzey ile ifade edilebilir.

Makrohareket: Baslangiç ve bitis noktalari itibariyle daha alt elemanlara ayrilabilen harekettir. Bu tanim, faaliyet kavramiyla esdegerdir. Örnegin tornalama, presleme, boyama, montaj ve tasima gibi alt elemanlarina ayrilabilir nitelikli faaliyetler bu düzeyden sayilabilir.

Mikrohareket: Baslangiç ve bitis noktalari itibariyle daha alt elemanlarina ayrilamayan ve ölçülebilir nitelikli süreye sahip en küçük harekettir. Örnegin; kavrama, gözle kontrol, arama ve seçme gibi hareketler genel olarak bu düzeye aittir.

Gelistirilmek ve standartlastirilmak istenen çalisma metotlarina ait faaliyetler hangi düzeyde olursa olsun sonuçta yapilan çalisma, bir metot etüdü çalismasidir ve çogu asama büyük ölçüde ortaktir. Ancak yapilan çalisma eger faaliyet düzeyinde ise makrohareket etüdü veya is basitlestirme, eger mikrohareket düzeyinde ise mikrohareket etüdü adiyla anilir.

Makrohareket Etüdü
Bu alt bölümde, makrohareket etüdünün özellikleri ve mikrohareket etüdünden farkli yanlari üzerinde durulacaktir. Metot etüdü çalismasi eger faaliyet düzeyinde gerçeklestirilirse, söz konusu olur. Endüstriyel uygulamalari itibariyle en yaygin olan metot etüdü düzeyidir. Zira, mikrohareket etüdüne göre yapilmasi daha kolay ve daha düsük maliyetlidir. Ayrica daha kisa sürede gerçeklestirilme özelligine de sahiptir. Bu analiz, mal veya hizmet üreten tüm sistemlerdeki uygulama alanlari itibariyle iki açidan degerlendirilmeye alinabilir. Bunlardan herhangi birinin dikkate alinmasi diye bir kosul söz konusu degildir. Gerektiginde her ikisini amaca uygun bir kombinasyonu ayni zamanda gerçeklestirilebilir.

Süreç analizi: Makrohareket etüdünün ilk degerlendirme alanidir. Süreç, bilindigi gibi, önceden tanimlanmis bir isi basarmak üzere ard arda gerçeklestirilen faaliyetler kümesidir. Metot etüdünün en kapsamli çalismasini olusturan bu analizde, süreçle ilgili faaliyetleri detayli alt elemanlarina ayirmak gerekmez. Dolayisiyla, analiz sonucunda saglanacak gelismeler, süreç(islem akisi) yada onun bir alt düzeyindeki faaliyetlerle ilgili olacaktir.

Ancak bu analizle tüm sistem hakkinda bilgi sahibi olunabilir ve degerlendirme yapilabilir. Zira bu tür analizlerde kullanilan, süreç ve gezi semalari, ip diyagramlari gibi analizin yapisina uygun kayit ortamlari, bu olanagi saglayacak niteliktedir. Söz konusu kayit ortamlari, ele alinan süreç yada is akisi ile ilgili bilgileri açiklikla ortaya koyarak analitik ve grafik degerlendirmelerin yapilmasina ve dolayisiyla sürecin analiz edilerek aksakliklarin bulunup giderilmesinde yardimci olur.

Faaliyet analizi: Makrohareket etüdünde inilecek detay düzeyi arttikça, analizin kapsami daralirken hassasiyeti artacaktir. Dolayisiyla, sistemin yada sürecin bütününün daha global bilgileri yerine ele alinan faaliyetlerle ilgili daha detay bilgilerin elde edilmesi ve degerlendirilmesi gerekecektir. Faaliyet analizinde diger bir özellikte zaman boyutuyla ilgilidir. Bu analizde kullanilan faaliyet, çoklu etkinlik ve isçi-makine samalari gibi kayit ortamlari zamanlandirilmistir. Genellikle bu tür analizler, faaliyetin birden fazla eleman tarafindan gerçeklestiriliyor olmasi halinde, söz konusu elemanlar arasinda zaman ve çalisma uyumlulugunu saglamakta basarili olmaktadir.

Mikrohareket Etüdü
Mikrohareket bilindigi gibi tanimlanabilir ve ölçülebilir en küçük harekettir. Bu tür hareketlerin analizi, bir faaliyetin “therblig”(Gilbreth’in tersten okunusu) denilen elemanlarina ayrilmasi ile mümkün olur. Frank ve Lillian Gilbreth tarafindan gelistirilen mikrohareket etüdü, özellikle, bir faaliyetin çok daha detayli incelenmesine ve gelistirilmesine olanak saglamaktadir(Salvendy, sh:603). Bunlardan ilk 31’ü aktif, sonraki 3’ü pasif ve sonuncusu planlama niteliklidir.

Mikrohareket etüdü çalismasinin temelini Hareket Ekonomisi Ilkeleri olusturmaktadir. Bu prensipler, genel olarak insan vücudunun kullanilmasina, isyeri düzenine ve alet ve gereçlerin yapisina iliskin olanlar diye 3 ana grupta toplanir. Ancak bilinmelidir ki; burada son derece detayli hareketler ve özellikler için genellestirmeler yapilmaya çalisilmaktadir. Bu ise oldukça zor ve bazi durumlarda geçerliligi tartisilabilen konulara sahip bir çalismadir. Her ne kadar hepsinin her durumda uygulanma olanagi olmasa da, bu prensipler yorgunlugu azaltmada ve etkenligi artirmada bir temel teskil eder.

Mikrohareket etüdünün amaçlari ve kullanim alanlarina baktigimizda görünen durum sudur; yigin üretiminin yapildigi ve çok sayida tekrarlanan islerde, hayati önem tasiyan olaylarda(örnegin tibbi müdahalelerde) ve arastirma gelistirme faaliyetlerinde, diger analiz tekniklerinin yeteri kadar detaya inemedigi olaylarda, elin ve parmaklarin hareketlerinin özellikle, makrohareket etüdünde kullanilan sembollerle ifade edilemedigi durumlardaki ihtiyaci karsilamak üzere kullanilan bir tekniktir. Dolayisiyla bu teknik, bir faaliyetle ilgili detay bilgilerin toplanmasina ve yapilacak iyilestirilmelerin tespitine yardimci olur. Bir isin dogru hareketlerle ve olmasi gereken kosullarla yapilmasinda yol gösterir. Mikrohareket etüdü, bir isin detay hareketlerinin zamanlandirilmasina da olanak saglar. Genellikle bilgi toplama ve kaydetme film üzerine yapildigi için daha fazla dogruluga sahiptir.

Metot Etüdünün Asamalari
Bilimsel yönetim prensipleriyle problem çözmeye çalisan teknikler, sistematik bir sira takip ederler. Bilindigi gibi metot etüdü çalismasi da bu nitelikte bir tekniktir ve asagidaki asamalar sira ile izlenerek çalisma gerçeklestirilir:
1.Üzerinde metot etüdü çalismasi yapilacak isin seçimi
2.Seçilen isin mevcut durumda nasil yapildigina ait bilgilerin toplanmasi ve standart kayit ortamlarina kaydedilmesi.
3.Mevcut metodun elestirel yaklasimla incelenmesi ve irdelenmesi.
4.Daha iyi bir metodun gelistirilmesi.
5.Gelistirilmis metodun uygulanmasi.
6.Uygulamanin izlenmesi ve gerekli düzeltmelerim yapilmasi.
 
 
Metot Etüdü Yapilacak Isin Seçimi
Isletmelerde verimliligi artirmaya yönelik arastirma-gelistirme faaliyetleri, diger çalismalar gibi, belirli bir süre alir. Metot etüdü boyunca isletmenin katlanacagi bu süre, ilk bakista kayip bir süredir ve isletmeye bir maliyeti vardir. Bu süre kaybi ve katlanilacak maliyet, metot etüdü çalismasinin kapsami genisledikçe geometrik olarak artar. Zira, etüde konu alinacak faaliyetler genisleyerek arttikça, analizler degisik nitelikli faaliyetler arasindaki sinerjik etkiler dolayisiyla çok daha karmasik bir hale gelecektir. Böylece, muhtemelen çalisma amaçlarindan sapilarak istenen sonuçlardan uzaklasilacak ve maliyetler de beklenenin üzerinde seyredecektir. Böyle bir basarisizliga düsmemek için isletmelerdeki süreçler, isler veya faaliyetler, belirli kriterlere ve faktörlere göre degerlendirilerek önem seviyelerine ayrilmalidir.

Metot etüdü yapilacak is istasyonunun seçiminde belli kriterleri gözönüne aldigimizda bu kriterler üç farkli dalda görülürler;
•Ekonomik faktörler.
•Beseri faktörler.
•Teknik faktörler.

Ekonomik faktörleri düsündügümüzde temel kriter, bu çalismanin yapilip yapilmamasinin ekonomik olarak degerli olup olmadigidir, yapilan çalismanin bize verecegi bilginin degeri getirecegi maliyetten yüksekse çalisma ekonomik açidan yapilabilir. Esitsiz dagilmis is yükü, kullanilmayan veya bos duran makine ve malzemelerin bulundugu, darbogazlarin bulundugu, fire oranlarinin yüksek oldugu ve kalite problemlerin yasandigi istasyonlar genellikle ekonomik açidan büyük kayip arz etmekte ve metot etüdü çalismasina ihtiyaç duymaktadirlar.
Beseri faktörler gözönüne alindiginda isçilerin huzursuz oldugu, kaza oranlarinin yüksek oldugu, isçi devir hizinin yüksek oldugu süreçler diger kriterler de gözönüne alindiktan sonra metot etüdü yapilmasi gereken istasyonlarin belirlenmesinde önem tasir.

Seçilen Ise Ait Bilgi Toplama ve Kaydetme
Metot etüdüne iliskin uygulamalarda sözü edilen kayit ortamlari, uygun bir kombinasyon içerisinde birlikte kullanilir. Çünkü her biri, olayin ayri bir yönünü ele alir ve analiste bununla ilgili analiz yapma olanagi tanir. Bu kayit ortamlarinin kullanilarak ne gibi bilgilerin toplanacagi, arastirilacak isin özelliklerine ve arastirmanin düzeyine bagli olacaktir. Burada üzerinde önemle durulmasi ve kayda geçilmesi gereken konulardan bazilari,

•Is ile ilgili veya isi yapan kisinin faaliyetleri ve hareket biçimleri.
•Isçi-makine etkilesimleri.
•Malzeme ve parça akisi ve bunlara yapilan islemler
•Tesis, tezgah ve araç-gerecin kullanimi ile ilgili bilgiler
Metot etüdü uygulamalarinda kullanilan ve bahsedilen yukaridaki bilgiler içeren semalari , sembolleri , diyagramlari sirasiyla inceleyelim:

Samet Arpaci

Yorum (0)

RSS yorumları

İsim

Başlık

Yorum

Gönder