Kalite maliyetlerinin analizi ve yönetimi

Ana Sayfa

1. KALITE MALIYETLERINE GIRIS; Kalite, tüketici gereksinmelerini mümkün en ekonomik düzeyde karsilamayi amaçlayan mühendislik ve imalat karakteristiklerinin bilesimidir. Tüketici isteklerini en ekonomik düzeyde karsilamak amaciyla isletme organizasyonu içindeki çesitli ürünlerin;kalitenin yaratilmasi, yasatilmasi ve gelistirilmesi yolundaki çabalarini birlestirip koordine eden sisteme toplam kalite kontrolu denmektedir. Toplam kalite kontrolü faaliyetlerinin degerlenmesinde ve gelistirilmesinde belirli maliyet unsurlari ölçme kriterleri olarak kullanilmaktadir. Kalite kontrol yetersizliginden dogan maliyetlerle, faaliyet sonucu ortaya çikan maliyetler çesitli yöntemlerle kiyaslanarak gerekli düzenlemeler yapilir.
“Kalite maliyetleri” terimi farkli insanlar için farkli anlamlar ifade etmektedir. Bazilari kalite maliyetlerini kaliteye ulasma maliyetleri olarak anlarken bazilari Kalite Departmani çalistirma maliyeti olarak anlamaktadir. Kalite uzmanlarinin yeni yorumlari, kalite maliyetlerini yetersiz kalitenin (esas olarak kusurlu isi bulma ve kusursuz hale getirme maliyetleri) neden oldugu maliyetler olarak tanimlamaktadir. Günümüzde artik, yöneticiler “kalite maliyetleri” terimini kullandiklari zaman, yetersiz kalitenin neden oldugu maliyetlerden bahsedilmektedir.
Kalitenin firma gelirine etkisi, kalite sistemine yapilacak yatirim ile dengelenmelidir. Çünkü, kalite mutlak anlamda eniyi demek degildir. Firmanin saglamasi gereken “optimum” kalitedir.Örnegin, bir makinada hareket iletme görevi yapan bir milin çapi 50 mm. ve toleransi 0.05 mm. olarak islenmekteyken, tasarim mühendisi bu toleransi 0.005 mm. olarak degistirirse milin kalitesi iyilesmis mi olacaktir ? Ilk toleransa göre islenen mil kendinden beklenen görevi yeterince yapiyorsa, “optimum kalite” kavramina göre, toleransi siklastirmak maliyet arttirmaktan baska bir ise yaramayacaktir.

Kalite Maliyetlerinin Tanimi :
Kalite Maliyetlerinin tanimi hususunda uluslarasi standartlar getirilmistir. Özetle incelersek ,

1. ISO 9004   Kalite Yönetimi ve Kalite sistemi elemanlari standardi: Bu standartta kalite maliyetleri ile ilgili standartlar mevcuttur. Kalitenin kar - zarar tablosuna etkisi büyük ve uzun dönemde oldugu , bundan ötürü kalite sisteminin etkinliginin isleme mantigi ile ölçülmesi gerektigi belirtilmektadir. Bu standart kalite maliyetlerini ;
a) Isletme içi kalite maliyetleri
b) Isletme disi güvence kalitesi maliyetleri
olarak iki gruba ayirmaktadir.

“KALITE MALIYETLERI” üzerinde tartisilan bir terim oldugundan öncelikle bunun tanimlanmasi yerinde olur.F.Alman Normlari DIN 55350 yi inceleyecek olursak “kalite maliyetleri” meydana gelebilecek hatalari önlemek amaciyla yürütülen faaliyetlerin planli kalite muayenelerinin ve mamülün üretim asamalarinda veya müsteriye esliniinden sonra   görülen hatalarin sonucunda ortaya çikan maliyetlerdir.

Diger bir deyisle kalite maliyetleri üçe ayrilmaktadir; bunlar sirasiyla önleme amaçli maliyetler, degerlendirme maliyetleri ve dahili-harici hata maliyetleridir.

Prof. Dr. Walter Masing DIN 55350’deki kalite maliyetleri tarifine iliskin su görüsleri ileri sürmektedir.Bu tarifle kalite, ambalaj ve transport gibi mamul disinda, mamulden ayri bir kavram gibi görülmeye çalisilmaktadir; sanki mamulün üretilmesi bir görev, bunun hatadan arindirilmasi da ayri bir görevmis gibi. Halbuki bir isletmede çalisan her elemanin görevi zaten isini zamaninda öngörülen maliyetlerde ve hatasiz yapmak degil midir?"

Prof Masing, önleme amaçli maliyetleri ve degerlendirme maliyetlerini reddetmektedir. Buna gerekçe olarak önleme maliyetlerinin birçok belirsizlikler içerdigini örneklerle vurgulamaktadir. Hatalari önlemek amaciyla alinacak tüm önlemler kastedildiginde - daha yeni teknolojiyle çalisarak daha az hata yapildigindan - yeni makina ve diger üretim araçlarina iliskin yatirimlarin üretim sartlarini iyilestirerek hata yapilmasi ihtimalini azalttigindan isiklandirma, klima vb. çevre sartlarindaki degisikliklerinde önleme maliyetleri içerisinde yer almasi gerekecegini öne sürmektedir.
Benzer sekilde "Degerlendirme Maliyetleri" basligi altinda Toplanan Kalite Kontrol faaliyetlerinin ise "Hata Maliyetleri" basligi altinda ele alinmasi gerektigini, çünkü hata meydana gelme ihtimali sifir olan yerde kimsenin olmayan hatalari aramak için para ve zaman ayirmayacagini saunmaktadir Prof Dr. Masing, 50’li yillarin basinda "Kalite Maliyetleri - Quality Costs" deyiminin dogdugu ABD'de Amerikan Kalite Kontrol Dernegi (ASQC) eski baskanlarindan Dr. James Harrington'un kitabini "Poor Quality Costs - Kötü Kalite Maliyetleri" adi altinda inlanmasini örnek göstermektedir.
Bir kalite yöneticisinin temel görevi kalite maliyetlerinin optimizasyonudur.Isletme içi ve disi pek çok sebepten etkilenen kalite maliyetlerinin her bir bile seninin seviyesi digerini etkilemektedir. Bu nedenle Toplam Kalite maliyetlerin optimize edilmesi pek kolay olmayacaktir. Bu bölümde her bir maliyet kategorisi itibariye maliyetlerin azaltilmasi için yapilmasi gereken faaliyetler ve uygulanan öntemler anlatilacaktir.

1.1. KALITE MALIYETI ANALIZINDE KULLANILAN TEKNIKLER
Kalite maliyet analizlerine makro ve mikro düzeylerde bakmak mümkündür.
Genelde iyi bir kalite - maliyet analizi için iyi bir kalite - bilesim sistemi ve maliyet muhasebesine ihtiyaç vardir. Kalite - maliyet sistemi, kurum bün esinde mevcut bulunan muhasebe sisteminden en iyi yararlanabilecek biçimde tasarlanmalidir.
1.2. KALITE MALIYET ANALIZLERI UYGULAMA STRATEJISI
Kalite maliyet analizleri uygulamasinda izlenecek strateji söyledir:
1. Kusurlu ürün maliyetlerini sifira indirmek için dogrudan girisim
2. Gelisim için dogru önleyici faaliyetlere yatirim
3. Sonuçlara göre degerlendirme ve maliyetlerin düsürülmesi
4. Daha fazla gelisme için sürekli önleme faaliyetlerini takip ve yeniden yönlendirme

Stratejinin temel felsefesi:
- Her kusurlu üretimin bir temel nedeni vardir
- Bu nedenler önlenebilir
- Önlemek daima daha ucuzdur
1.3. KALITE - MALIYET ANALIZLERI UYGULAMASINDA YER ALAN TEMEL ASAMALAR
Kalite maliyet analizleri uygulamasindaki temel asamalar su sekilde özetlenebilir:
1. Potansiyel kazanç sahalarinin bulunmasi
2. Gelisme hedeflerinin saptanmasi
3. Faaliyet programinin planlanmasi
4. Organizasyon
5. Performans ölçme ve degerlendirme

Isletmenin kalite politikasina bagli olarak gerekirse yan sanayü kuruluslarida dikkate alinarak dinamik bir biçimde tasarlanan kalite maliyet analizi uygulama planinin bölümleri su sekilde siralanabilir.

1. Yönetime sunus ve onay
2. Pilot çalisma programi
3. Egitim (isletme düzeyinde)
4. Pilot çalismaya göre maliyet muhasebesi prosedürü gelistirme
5. Kalite maliyet verilerinin derlenmesi ve analizi
6. Analiz sonuçlarinin sunumu ve yararlanma

Besinci kademe çalismalar esnasinda:

-Verilerin kaynaklar itibari ile ayrintili dagitimlarinin elde edilmesi
-Tablolarin temel analizler için amaca uygun bir biçimde düzenlenmesi
-Analiz (Trend vb.), kalite gelistirme imkânlari arastirma, yüksek potansiyel kazanç noktalarinin tesbiti vb. faaliyetleri yer almaktadir.

1.4. KALITE MALIYET ANALIZLERINDE KULLANILAN KRITERLER
Kalite faaliyetleri ölçümünün temel nedenlerinden birisi bir dönemden digerine kalite maliyetlerini karsilastirmak ve buradan elde edilen sonuçlara dayanarak daha rasyonel kararlar vermektir. Bundan dolayi bir dönemden digerine degismeyen ya da çok az degisen bir birim kullanma zarureti vardir. Örnegin TL. cinsinden ifade edilen bir kalite maliyeti, karsilastirma için yeterli degildir. Çünkü dönemden döneme satis ve maliyetteki enflasyon degiskendir.

Kalite - maliyet analizleri sirasinda gelismeleri görebilmek için isletme içinde kullanilan bazi oranlar vardir. Bunlardan bazilari ;

Kalite Maliyetleri               Kalite Maliyetleri                  Kalitesizlik Maliyetleri
----------------------               -----------------------                 --------------------------------
        Satislar                       Imalat Maliyetleri                 Toplam Kalite Maliyetleri

Yukaridaki oranlarda bahsedilen “Kalitesizlik maliyetleri”, kavram olarak
kalite maliyetlerinden farkli fakat kalite maliyetleri içinde yer alan bazi kalemlerin toplamindan olusan maliyetlerdir. Kalitesizlik maliyetleri; basarisizlik maliyetleri, hatali ürünler nedeni ile olusan dolayli maliyetler ve yine hatali ürünler nedeni ile olusan degerlendirme maliyetlerinden meydana gelir.

Analiz esnasinda asagidaki listelerden biri ya da birkaçi kullanilir.
l. Isçilik;
a) Toplam fili direkt isçilik
b) Standart isçilik
2. Imalat maliyetleri;
a) Atölye islem maliyetleri
b) Toplam islem maliyetleri
3. Satislar;
a) Net satislar tutari
b) Net satislar - (Malzeme maliyeti + hammadde maliyeti),
4. Birim maliyetler;
a) Birim ürün için yapilan kalite maliyeti
b) Birim ürüne esdeger ürün için yapilan kalite maliyeti
Bu kriterler içinde satisla ilgili olanlar diger fnansal analizlerle kiyaslama imkâni saglamasi nedeniyle tercih edilir. Ancak birçok isletmede satisla direkt etkisi olmayan departmanlarin basarisini bu cins kriterlerle belirlemek mümkün degildir.

1.5. KALITE MALIYET ANALIZ SONUÇLARlNlN RAPORLANDIRILMA YONTEMLERI
Kalite maliyet analiz sonuçlari, yöneticilerin rahatça anlayabilmeleri amaciyla degisik yöntemlerle raporlandirilabilir. Bu yöntemler:
1. Maliyet elernanlarinin kalem - kalem ayirimi
Bu yöntem basit bir listelemeden ibarettir.
2. Matris Diyagrami
3. Pareto Analizi
4. Etki - Neden / Kilçik Diyagrami
5. Yatirim Kazanci Sunumu
6. Kategoriler itibariyle kalite maliyetlerinin özet raporlanmasi

Kalite maliyet raporlarinda, genel olarak bulunmasi istenen bilgiler sunlardir:
1. Kalite maliyetlerinin ana siniflara (önleme, degerlendirme, kusurlu ürün), bazi faaliyetlere, ürünlere, imalat departmanlarina veya uygun görülen baska listelere göre dagilimina raporda yer verilmesi.
2. Çesitli maliyet unsurlarinin muhasebe terminolojisi ile tanimlari
3. Fiili Toplam Kalite Maliyeti'nin degerlenmesi ve isçilik, satislar tutari, kalite verimliligi veya benzeri bir kritere göre yapilan kiyaslamasi
4. Gelecek dönemde kaliteyi gelistirmek amaciyla yapilacak yatirimlarin getirecegi ek maliyetlerin dökümü ve bu yatirimlarin geri dönüs süresi ile ilgili tahmiri ve hesaplar.

Bir kalite maliyet raporu için gerekli bilgiler, imalat ve muayene islemlerinin çesitli asamalarindan tutulan kayitlardan elde edilir. Bu konuda en önemli kaynak, muavene denev ve iskarta formlarindaki kavitlardir.

1.6. KALITE MALIYET ANALIZ TEKNIKLERI

Kalite maliyet analizlerinde kullanilan teknikler, isletmenin ve isletmenin içinde yer aldigi sektörün kalite problemlerine göre degisiklik gösterir. Basit kart tekniklerinden,komplike matematiksel modellere kadar analiz teknikleri vardir.

1.6.l. TREND ANALIZLERI
En basit anlamda Trend Analizi "Mevcut maliyet degerlerinin geçmise ait degerlerle kiyaslanmasi" olarak ifade edilebilir. Maliyet verileri kararlar alinmadan veya programlar yapilmadan en az bir yil öncesinden toplanmalidir. En az bir yil öncesine ait olan bu veriler, degisik yöntemlerle grafiklere aktarilir. Önleme, Degerlendirme, Iç basarisizlik, Dis basarisizlik maliyetlerinin herbirine ait veriler toplam olarak "Aylar ve Maliyetler" seklinde çizilebilecegi gibi Kalite maliyetlerinin ölçüm temellerine oranlari da yine ayni sekilde çizilebilir.

Trend Analizleri kisa ve uzun vadeli olarak düzenlenebilir. Stratejik planlama ve yönetime rapor için düzenlenen uzun vadeli analizlerde maliyetler uzun bir zaman periyodunda incelenir.

1.6.2. PARETO ANALIZLERI
Trend analizleri yapildiktan sonra iyilestirilmesi amaçlanan maliyetler için kusur nedenlerini belirlemek amaci ile pareto analizi yapilir. Pareto diyagraminda problem sebepleri problemin olusumuna katkilarinin büyüklügü ölçüsünde siralanir. Bu siralanma kümülatif frekans dagilimina göre bar diyagramlari seklinde olusturulur. Pareto analizleri birkaç farkli sekilde düzenlenebilir:

-Ürünlere göre
-Departmanlara göre
-Maliyet bilesenleri gruplarina göre
-Diger gruplamalar

Maliyet sebepleri Pareto diyagraminda gösterildiginde birçok sebep içerisinde bazilarinin ön plana çiktigi kendini hemen belli eder. Bu birkaç sebep düzeltildigi takdirde iyilestirme saglanmis olacaktir. Kusurlu ürün maliyetlerinin en önemli nedenleri büyükten küçüge dogru ortadan kaldirildikça maliyetlerde ayni sirayla azalacak ve buna paralel olarak degerlendirme maliyetlerinde de azalma temin edilmis olacaktir.

2. ÖNLEME HARCAMALARI ILE KALITE MALIYETLERININ AZALTILMASI
ÖNLEME faaliyetleri genel olarak iki tiptir:
1. Isletme çalisanlarina ve dolayisi ile onlarin islerine iliskin faaliyetler.
2. Ürün sürecinin basinda potansiyel problemlerin formal tekniklerle bulunmasi ve bunlarin pahali olmadan önlenmesi faaliyetleri.

Isletme personelinin kalite kavramina bakislari, sirket yöneticilerinin kalite isteyip istemedikleri (veya ne düzeyde kalite istedikleri), iyilestirme programlarini yararli bulup bulmadiklari hususundaki deger yargilari ile belirlenir. Bu nedenle yöneticilerin kalite iyilestirmeye yönelik tutumlari çalisanlara açik olarak hissettirilmelidir. Ustabasi ve postabasi gibi en alt düzey önetici / amirleri iylestirme çalismalarinda kilit rol üstlenirler. Bütün çalisanlari kapsayan bazi önerileri asagidaki gibi siralayabiliriz:

1.Çalisanin fikri alinmali, degerlendirilmeli ve sonuçlar digerlerine bildirilmelidir.
2.Çalisan personelin kendilerini ve faaliyet alanlanni ilgilendiren programlar konusunda bilinçlendirilmeleri gerekir. Ferdi görüsmeler, kartlar, posterler ve çesitli raporlar bu hususta etkin bir biçimde kullanilmalidir.
3. Iyilestirme programlarinda iyi performans gösteren çalisanlar ödüllendirilmelidir.

Kusurlarin önüne geçilmesi hususunda gelistirilen bazi formal programlar da mevcuttur. Bunlar;
l. Yeni Urün Gelistirme Programlari : Bu program yeni ürünlerin dikkatle incelenmesi, muayene ve test edilmesi ve üretime geçilmezden önce mutlaka uygulanmasi gereken bir programdir.
2. Tasarim Inceleme Programlari : Isletme bünyesindeki bütün bölümtemsilcilerinin katilimi ile yapilan yeni tasarimlarin ya da tasarim degisikliklerin gözden geçirildigi programlardir.

2.l. PAZARLAMA ILE ÖNLEME
Pazarlama yardimi ile kalitenin saglanmasi yeni bir kavramdir. Müsterilerin tatmin edilmesi, ürünün kalite maliyetine ve dolayisiyla ürünün kârliligina önemli oranda etki eder. Kaybedilmis satis miktarlarinin (pazar kaybi) hesaplanmasinda pazarlama biriminin tespit edilebilecegi "müsterinin ürün veya hizmet hakkindaki kararlari” ve “müsterinin begenisini kazanan mal veya hizmetin yeniden satilabilecegi" gibi konular oldukça ise yarar.

Pazarlama biriminin kalite sorumluluklari su sekilde özetlenebilir.
1 . Müsterinin kalite gereksinimlerini hassas olarak belirlemek.
2. Fiyatlarin genel olmayan gereksinimlere yansimasini saglamak.
3. Müsteri gereksinimlerinin isletme içi yönergelere ve tasarim spesifkasyonlarina dogru olarak yansimasini saglamak.
4. Müsterinin tam anlamiyla belirleyemedigi ürün kalite standartlarini organizasyondaki diger birimlerle birlikte saptamak.
5. Müsterilerin ne satin aldiklarini bilmeleri için dürüst reklarn ve pazarlama yapmak.
6. Müsterilerden ürün performansi hakkinda eksiksiz bilgiler toplamak.
7. Sorumlu kisilerin problemleri çözmek için topladiklari bu bilgileri raporlamak.
8. Kronik piyasa problemlerinin çözülmesi için yapilan programlarda yeralmak.
9. Garanti sartlarini ve hizmetlerini yönetmek, bu nedenle kaynaklanan maliyetlerin kontrol altinda tutulmasini saglamak.

2.2. TASARIMDA ÖNLEME

Ürün1erdeki büyük maliyet doguran problemlerin çogunlugu tasarim yetersizliklerinden kaynaklanir. Bu nedenler tasarim esnasinda tasarimcilarin üstlenmeleri gereken bir takim sorumluluklar vardir. Bunlar;

1. Bir ürününün kullanimi için emniyetli ve kullanim ömrü içinde güvenilir çalismasini saglayacak sekilde tasarlanmasi
2. Bir ürünün kârli imal edilebilecek sekilde tasarimi
3. Tasarimin müsteri beklentileri tatmin edecek sekilde planlanmasi
4. Ürün spesifkasyonlari ve çizimlerinin ürününün kalite kriterlerini açik ve dogru olarak belirtecek sekilde tasarlanmasi
5. Tasarimdan kaynaklanan problemlerin çözümünde aktif olunmasi seklinde özetlenebilir.
Kalite fonksiyonu, sözlesme ile ilgili müsteri spesifkasyonlarini dikkatlice inceleineli ve kalite gereksinimlerini belirlemelidir. Bu inceleme esnasinda su sonilar üzerinde yogunlasilmasi yararli olur:

l . Kalite saglama sistemi sartlari açik ve eksiksiz mi?
2. Özel spesifkasyonlar kabul edilebilir mi?
3. Ürün kalite standartlarini ve seviyelerini karsilayabilmekte mi?
4. Dökümantasyon ve raporlardan bilgiler almakta ve bunlardan yararlanabilmekte mi?
5. Kalite mühendisligi programlari kusurlar olusmadan tasarlanmakta mi?
6. Kalite politikasi açik ve net bir sekilde biliniyor mu?
7. Çizim ve ölçü aletleri kontrol programi var mi?
8. Uygulanan egitim programlari kazanç getirmekte mi?

Bazi durumlarda kalite maliyetlerinin yaklasik yarisini degerlendirme maliyetleri olusturur. Her ne kadar kalite iyilestirme programlari öncelikli olarak basarisizlik rnaliyetleri üzerinde yogunlassa da degerlendirme mali etleri de unutulmamalidir. Bu bölümde degerlendirme maliyetlerini azaltma tekniklerinden bazilari özetlenmeye çalisilmistir.

3. MUAYENE ve TEST PLANLAMA
Planlama; elde mevcut bulunan degerlendirme kaynaklarindan en iyi bir sekilde yararlanma açisindan önem arzeder. Muayene ve test numune adetlerinin tespiti ve kontrol noktalarinin tayini deneyim isteyen bir husustur. Bir kalite sisteminde süreç içi kontroller vazgeçilmez unsurlardir ve bunlar sayesinde kusurlar ürüne yansimadan tespit edilerek istenmeyen maliyet unsurlarinin olusmasi önlenir. Bunlarin yani sira etkin bir biçimde uygulanan proses muayenesi, nihai islere yapilan muayene ihtiyaçlarini da azaltir. Imalat sürecinin önemli noktalarinda yapilan muayene ve denetimler temel amaca uygun ve verimli olacak sekilde tasarlanmalidir.

Muayene ve test çesitlerinin en önemlileri sunlardir.

3.1.OPERATÖR MUAYENESI
Bir tezgah veya üretim istayonundaki egitimli bir operatör gerekli ölçü aletleri ve kullanim yönergeleri sayesinde kendi yaptigi isi muayene edebilir. Operatör muayenesinin avantajlari:
l . Operatör, sürecin bütün parçalarini genel olarak gözden geçirniis olur.
2. Operatör imal ettigi parçayi bilir.
3. Kusurlari aninda farkederek gerektiginde yardim isteyebilir.

3.2. % 100 SUREÇ IÇI MUAYENE
Imalat hattinin daha önce belirlenmis noktalarinda % 100 muayene ve test islemi uygulamak mümkündür. Bu islem genelde imalat departmanindaki muayene ve test personeli tarafindan yapilir. Amaç, spesifkasyonlara uygun olmayan ya da nihai ürün muayenesinde rastlanilmasi istenmeyen parçalarin ayiklanmasidir. Bu tür bir muayenenin avantajlari sunlardir,
1. Kusurlarin, sürecin daha sonraki asamalarina geçisi önlenerek maliyet tasarrufu saglanir.
2. Kalite performans verileri saglanir. Bu veriler iyilestirme faaliyetlerinde kullanilir.
%100 süreç içi muayenenin dezavantajli yönleri de vardir. Bunlar:
l. Imalat hattinda dogal olarak bir kabullenme olusturabilir. Bu husus ise gerekmeyen yerlerde de %100 muayene yapilrnasi tehlikesi dogurabilir.
2. Muayene maliyetlerini arttirir.
3. Sanildigi gibi % 100 etken degildir ve bütün kusurlarin ayiklanmis oldugunu garanti etmez.

3.3. ÖN ÜRETIM MUAYENESI
Her yeni üretim basladiginda ilk ürünlerden yeteri kadar alinarak tezgâh ayarlarinin uygun olarak yapilip yapilmadigi ve takimlarin uygun seçilip seçilmedigine karar vermek amaci ile bir ön muayene yapilir.Bu örnekleme muayenesi ile, makina ve operasyonun tamamen hazir olup olmadiginin kontrolü saglanir.

3.4. DEVRIYE MUAYENESI
Operasyon devriye muayenecileri, periyodik olarak üretim istasyonuna gelerek üretilen parçalari muayene ederler. Devriye muayenesi operasyon esnasinda yapildigindan operasyon sonunda yapilacak muayeneden daha .çabuk olarak ürün hakkinda bilgi verir. Bu sekilde kusurlarin birikmeden önlenmesi mümkün olur.

Belirli sartlar altinda devriye muayenesinin avantajli oldugu söylenebilir. Bunlar;

1. Bir süreçte,kusurlu ürünlerin yüzdesi yüksek ve sik muayene gerektiriyor ise
2. Süreç düzensiz ve operatör muayenesi yapilamiyor ise
3. Süreç performansi üzerinde ayrintili veri toplamak gerekiyor ise
4. Sürecin denetimi gerekiyor ise seklinde özetlenebilir.

3.5. SÜREÇ IÇI MUAYENESI
Pratikte en yaygin olarak kullanilan muayene tipidir Imalat sürecinde üretilen parçalara belirli periyot ve partiler halinde kabul muayenesi islemi uygulanir. Partiler yeni operasyonlara girmeden önce kabul muayenesine tabi tutulmus olmalidir. Partilerden alinan örnekler daha önceden belirlenmis spesifikasyonlara uyuyorsa parti kabul edilir ve daha sonraki operasyonlara gönderilir. Aksi gerçeklesirse yani spesifkasyonlara uygunluk görülmezse reddedilir ve ayiklanma islemine tabi tutulur.

Süreç içi kabul muayenenin avantajlari su sekilde özetlenebilir.
1. Imalat sürecinin her bir asamasinda istenen kalite düzeyinin kontrol ve temini saglanmis olur.
2. Kesin problem bölgelerine yardimci olmak için veri elde edilmis olur.

3.6. KABUL ÖRNEKLEMESI
Bu teknik ise imal edilen ürünlerin tümünün kontrol edilmesine gerek duyulmadan kalite düzeyinin ölçüm ve kontrolünü saglar. Bir örnekleme plani bazen, yeterli kontrolun korunmasina karsin, degerlendirme maliyetlerinde önemli ölçüde tasarruf saglar.

4. DEGERLENDIRME HASSASIYETININ DEGERLENDIRILMESI
Imal edilen parçalarin kalite denetimleri esnasinda iki tür yanlis karar verilmesi söz konusu olabilir. Bunlar:
1. Kabul edilmesi gereken malzemenin reddi
2. Reddedilmesi gereken malzemenin kabulü

seklinde ifade edilebilir. Bu iki tip hatayi degerlendiren çok sayida plan vardir. Bunlardan en basiti kusurlu sayisi önceden bilinen bir partiyi degerlendirme personeline vererek kusurlarin ayiklanmasini istemektir. Bu yöntemle degerlendirme personelinin bu konudaki yetenegi bulunmus olur. Bu çalismadan elde edilecek bir katsayi kalite maliyet hesaplarinda kullanilabilir.

5. KARAR ANALIZLERI
Karar analizleri ürün bilesenlerinde, alt montajlarda ve nihai ürünlerde kusurlarin en erken bulunmasi için alinmis kararlarin etkinliginin analizidir. Ayrica bu teknik, muayeneci ve testçilerin kabul - red kararlarinin analizini içermektedir.

5. 1. ÖRNEKLEME
Isörneklemesi teknigi, bir kimse yada grubun yaptigi isinden örnek alinarak is üzerinde harcadiklari toplam zamani olasilik teorisi kullanilarak tahmin edilmesidir. Isi çok sik tekrarli olmayan bir degerlendirme personeline uygulandiginda, bu personelin rutin isi daha etken bir biçimde tasarlanabilir. Örnegin muayenecinin bir departmanin basindan sonuna yürümesi için harcdigi zaman, toplam zamanin % 10'unu aldigi is örneklemesi sonucunda belirlenirse bu elemanlarin is istasyonlarinin hatti degistirilebilir ve maliyetler azaltilabilir.

Is ölçülmesi genellikle dolayli isçilik üzerinde dolaysiz isçilige nazaran daha etkin bir araçtir.

6. DEGERLENDIRME MALIYETLERINDEKI AZALMANIN KONTROLÜ
1. Muayene yerleri muayene maliyetlerini minumum yapacak sekilde düzenlenmis mi?
2. Muayene istasyonlari ve metodlari isin en etkin biçimde basarilmasi için tasarimlanmis mi?
3. Özel amaçli aletler veya bilgisayar kontrollu ekipman vasitasiyla islemler yapiliyorsa bu muayene ve test faaliyetleri ekonomik midir?
4. Muayene ve test kayitlari, veri raporlari etkin bir sekilde uygulanmakta mi?
5. Nihai ürün muayenelerine gerek birakmayacak bir kontrol süreci takip edilemekte mi?
6. Istatistiksel Kalite Kontrol (IKK) uygulaniyor mu?
Siralanan bu ve benzeri sorulara verilecek olumlu cevaplar degerlendirme maliyetlerindeki azalmanin gerçeklestiginin isaretidir.

7. BASARISIZLIK MALIYETLERININ AZALTILMASI
Kalite maliyetleri içerisinde önemli bir yer tutan basarisizlik maliyetlerinin azaltilmasi için planlama, koordinasyon, çalisanlarin motive edilmesi gibi bir dizi faaliyetin gerçeklestirilmesi söz konusudur. Bu amaca uygun olarak atilmasi gereken adimlar ve bu adimlari basarmak için kullanilan bazi teknikler vardir. Bu teknikler asagida kisaca özetlenmeye çalisilmistir.

7.l. HABERLESME
Üretimle ilgili problemler ve kusur sebepleri, kalite mühendisleri tarafindan hazirlanan raporlarda açikça ortaya konmalidir. Bu raporda problemler açik ve net bir biçimde orataya konmali kusurlarin olasi nedenleri ve alinmasi gereken tedbirler yer almalidir. Raporlarda ayrica problemlerin ortaya çikis tarihleri ve maliyetler üzerindeki etkileri de belirtilmelidir. Raporlar arastirmalari yürütebilecek bilgi ve yetkiye sahip kimselere iletilmelidir. Keza, rapor daha önce kusur gidermek için kullanilmis yöntemleri de içermelidir.

Kalite performans raporlari diger departmanlara ve üst düzey yönetimine de gönderilmelidir. Çünkü bu rapor ile:

1. Proglamlama, bütçeleme ve gelecek projelerin tamamlanmasi hakkinda yönetimin ihtiyaç duyacagi bilgiler saglanmaktadir.
2. Kalite kontrol programinin baslica belgelerinin herbirisinde kalite problemlerinin ehemniyeti açiklanmaktadir.
3. Elde edilen performans ile hedeflenen performans arasinda kiyas imkâni dogmaktadir.
4. Sirketin bütün bölümlerine kalite trendleri hakkinda bilgi verilmekte, böylelikle de problemler büyümeden gerekli tedbirlerin alinmasi için firsat dogmaktadir.
5. Departmanlarin, süreçler ve sistemlerde yapilan baslica degisikliklerin öncesini ve sonrasini kiyaslamalarina imkân saglamaktadir.
6. En yaygin ve maliyetli kusurlarin çesitlerini belirlemek mümkün olmaktadir.

7.2. MOTIVASYON
Bir üretim departmaninda basarisizliklarin büyük bölümü kötü tasarim uygunsuz ekipman, yanlis imalat düzeni ve yanlis uygulamalardan kaynaklanir. Birçok kisi içerisinde bu sebepleri giderebilecek çok az sayida kisi vardir. Iste kalite yöneticisinin isi bu sebepleri ortadan kaldirarak basarisizligi giderecek kisilere sahip olmaktir. Bunun içinde kalite yöneticisi organizasyondaki diger kisilerin ortaya çikabilecek diger problemlerini çözmek için istek duyacagi programlar tasarlamalidir.

Çogu kisi, hata yaptigi bir isi düzeltmekten hoslanmaz. Ustabasilar tashih ve hurdanin kendilerinin üretkenligini ve dolayisiyla ücretini etkileyecegi ön yargisi ile davranirlar. Atölye ve mühendislik yöneticileri kendi isleri hakkinda fazla maliyet isaret eden verilere tepki gösterirler. Bu sebeplerden dolayi kalite problemlerini giderici etkili programlar oldukça azdir. Bunun nedenleri su sekilde özetlenebilir:

1. Personel problernlerin varligindan habersizdir. Reddedilen mamullerin ve hurdaya çikanlarin kâr üzerinde ki etkilerini anlayamamaktadirlar.
2. Geçmiste rapor edilmis problemler hakkinda hiçbir müdahelede bulunulmadigi durumlarda bundan sonra da durumun degismeyeceginden emindirler.
3.   Düzeltme faaliyetlerinin çok uzun bir süre alacagina, dolayisi ile sirketin yararina olmayacagina inanmaktadirlar.
4.   Üst yönetimin dikkati, is programi, kalite ve maliyet arasinda dengeli degildir.
5. Kalite kontrol ile organizasyonunun diger parçalari arasindaki personel iliskisi, problemlerin rasyonel olarak tartisilmasini engellemektedir.

7.3. PLANLAMA
Kalite bilgilerinin analizi ile teshis edilen problemler ve bu problemleri gidermek için yapilan çalismalar bir form yardimiyla ifade edilmelidir. Bir kisi yada departman tarafindan çözülen promlemlerin tanimlari, iyilestirme çalismalari ve bu çalismalarin gerçeklesme durumlari bu formda belirtilmelidir. Bu amaçla hazirlanan bir form örnegi Sekil 7.2.. de verilmistir. Bu formda yer alan bilgilere ait kullanim yönergesi su biçimde ifade edilebilir.

8. KALITE MALIYETLERI ve ISO STANDARTLARI
ISO 9000 serisi 1980’li yillarda Uluslararasi Standartizasyon Örgütü (ISO) tarafindan kalite güvence sistemlerinin, temel, benzer gereksinimlerini ortaya koymak için gelistirilmistir. Bu seri özellikle, uluslararasi pazarlarda çalismak isteyen firmalarin yerine getirmesi gereken, is açisindan aklaa uygun, bir dizi standart içermektedir.

ISO 9000 standartlari asagidaki sekilde özetlenebilir.
ISO 9000 : Kullaniciya yardim için tasarlanmis ISO 9001/2/3’E ait genel bir bakis ve tanimlari içeren haritadir.
ISO 9001 : Tasarim / Gelistirme, Üretim, Tesis ve Hizmet adimlarini içeren Kalite - Güvence Standartidir.
ISO 9002 : Üretim ve tesis adimlarini içeren bir Kalite - Güvence Standartidir.
ISO 9003 : Son muayene ve deney asamalarini içeren bir Kalite - Güvence Standartidir.
ISO 9004 : ISO 9001/2/32e ulasmak amciyla kalite sistemini gelistiren üreticiler için hazirlanmis bir rehberdir. F
irmalara kalite yönetiminde teknolojik, yönetsel faktörlerin ve insan faktörlerinin önemini anlatmak için tasarlanmistir.

Kalite maliyetleri, kalite yönetimi ve kalite sistemleri elemanlari için bir kilavuz niteliginde olan ISO 9004 standarti içinde yer almaktadir. Gümrük duvarlarinin kalktigi ve dünyanin tek pazara yaklastigi bugünlerde bu standartlar daha da önemli hale gelmistir.

KAYNAKLAR
ELMACI, Orhan Standart Maliyet Sisteminin Türkiyede etkin bir planlamasi ve Kontrol Araci Olarak Uygulanmama Nedenleri ve Çözüm Önerileri, Standart Dergisi, 1992
TAN, Serdar, PESKIRCIOGLU, Nurettin, Kalitesizligin Maliyeti, MPM Yayini, No:3/6 Ankara, 1989
KAVRAKOGLU, Ibrahim, Toplam Kalite Yönetimi, Kalder Yayinalari, 1994
GÜRTAN, Kenan, Istatistik ve Arastirma Metodlari, 1980
ÖZENCI, Tayfun, Kalite Ekonomisinin Karar Almadaki Rolü, 1994
TAYLOR, J. Robert, Quality Control Systems, New York, 1989
CAPLAN, RH, A Practical Approach To Quality Control, London, 1982

Yorum (0)