|
Is etüdü ve endüstriyel psikoloji |
|
|
|
Endüstri Psikolojisi enerjinin sakinimi prensibine dayanir: Bu prensip özetle isin analiz edilerek gereksiz hareketlerin elemine edilmesidir. Endüstri psikologu düsük maliyet yüksek kar (veya az masraf çok üretim) anlayisini sergiler. Bu anlamda Endüstri Psikologu, alet ve makinelerin insan fizyolojisine uygun biçimde tasarlanmasinda da Endüstri Mühendisiyle ortak çalisir. Endüstri psikologu is ortaminda problemlere geçerli ve pratik faydalar bulmak üzere bu ortamlarda is ve insan iliskisini arastirir. Yani Endüstri Psikologu, bir Endüstri Mühendisi gibi (genelde bir mühendis gibi) pragmatik davranir.
Endüstri psikologu ise elverisli adami seçmek ve bu çalisanin ise adaptasyonunu saglamakla yükümlüdür.
Endüstri psikologu farkli bazi konularda bir Endüstri Mühendisi ile ortak çalisabilmekte, hatta bazen Endüstri Mühendisinin yaptigi isi yapabilmektedir. Örnegin Is Etüdünün saglikli olabilmesi için öncelikle yapilmasi gereken Ergonomik iyilestirme çalismalarinda ve pesi sira yapilmasi gereken Is Etüdü çalismasinda Endüstri Psikologu, Endüstri Mühendisi ile ortak çalisabilmektedir. Is etüdünün bir ögesi olan Zaman Etüdü sonrasi yapilan personel degerlendirme, ücretlendirme ve üretim plani olusturma safhalarinda bu psikoloji disiplini de Endüstri Mühendisine yardimci olabilmektedir. Bu konulari açmadan önce is etüdüne bakmak gerekir.
Is Etüdü
Is etüdü gelisme imkani saglamak için belirli bir faaliyeti ekonomiklik ve etkinlik yönünden etkileyen tüm kaynaklari ve ögeleri dizgesel olarak arastirmaya yönelik teknikler için kullanilan genel bir terimdir.
Is etüdü iki teknikten olusur: Metod Etüdü ve Is Ölçümü. Is ölçümünün yapilmasi geliskin bir metodun varligiyla, yani önceden bir metod etüdü yapmis olmakla anlam kazanir. Ayni sekilde Ergonomik iyilestirme çalismasi da Is Etüdünü anlamli kilacaktir.
Buraya kadar olan bölümde, endüstri psikolojisi kavrami üzerinde durarak çalisma sahalari belirlenmis ve is etüdünün, bu disiplinle olan iliskisini ortaya koymaya yardimci olacak tanimi ve bazi özellikleri verilmistir. Bundan sonra endüstriyel psikoloji ile is etüdünün arasindaki iliskileri açalim.
Endüstriyel Psikoloji ile Is Etüdünün Iliskisi
Is Etüdü temelde verimliligi ve üretkenligi artirmak için kullanilan bir tekniktir. Isi bastan analiz ederek daha geliskin bir üretim süreci ortaya koymanin yollarini arar. Temel prensibi gereksiz islemlerin/hareketlerin elemine edilmesi, bir baska deyisle enerjinin sakinimi ilkesidir. Bu sayede az masraf-çok üretim (düsük maliyet-yüksek kar) düsturunu hayata dökmeye çalisir.
Endüstri Psikolojisinin de temel prensibi enerjinin sakinimidir. Bu prensipten hareketle isi analiz eder ve gereksiz hareketleri ortadan kaldirmaya çalisir. Bunu yaparken insani bir makine gibi düsünür. Farklar psikolojisini göz ardi eder. Ayni yaklasim is etüdü çalismalarinda da hakimdir. Insan daha ziyade bir makine gibi düsünülmektedir.
Is ölçümü çalismalarinda dinlenme paylari verilmesine ragmen insanin psikolojik çesitliliginden kaynaklanan farkli dinlenme paylarina gereksinim duyabilmesi gerçegi pek hesaba katilmaz. Erkek ve bayan isçiler için verilen farkli paylar iki cinsin farkli fizyolojik yapiya sahip olmasindan kaynaklanip, bu uygulama dogru olmakla beraber, her iki cinsiyete de sahip farkli bireylerin farkli psikolojik yapilari, hatta farkli zamanlarda sergileyecekleri farkli davranislar düsünülmemektedir. Gerçi böyle düsünülmesi gerektiginde islerin bir hayli karisacagi ve örnegin bir standart zaman kavraminin anlamini yitirecegi kuskusuzdur. Olgu ve tahminleri rakamlarla ifade etmek imkansizlasacaktir. Ancak bu gerçekler Is Etüdü prensiplerine bir elestiri getirmek için degil, Is Etüdü ile Endüstriyel Psikoloji arasindaki iliskiyi ortaya dökmek için dile getirilmistir.
Is Etüdünün Ergonomi ile iliskisi bilinmektedir. Ergonomik iyilestirme çalismasi yapmaksizin Is Etüdü yoluna gidilmesi bir anlam ifade etmemektedir: tipki metod etüdü yapmaksizin is ölçümü yapmanin anlamsizligi gibi... Saglikli bir is etüdünün yapilmasi ancak isletme içinde ergonomik iyilestirme çalismasi yapmis olmakla mümkündür. Bu asamada yine Endüstri Mühendisi ile Endüstriyel Psikologun ortak çalismasi söz konusudur. Çünkü Endüstri Psikologu, alet ve makinelerin insan psikolojisine uygun biçimde tasarlanmasinda da rol almaktadir. Örnegin mental yorgunlugun belirlenmesi, uyari lamba ve tablolarinin tasarlanmasi, ögrenme olayi ve etkisi, sübjektif degerlendirmeler en az bir Endüstri Mühendisi kadar bir Endüstri Psikologunun da çalisma alanina girer.
Is Etüdünün bir yönü de yapilan isleri tüm çiplakligiyla gözler önüne sermesidir. Üretim süreci eksisiyle artisiyla ortaya konmaktadir. Dogal olarak üretimde mevcut metodla çalisilirken yapilan hatalar ortaya serilecektir ve beraberinde bir handikap doguracaktir: insanlar hatalarinin ortaya çikarilmasindan hoslanmazlar. Bu durumda Endüstri Mühendisinin profesyonel bir yardima ihtiyaç duyacagi kesindir. Bu yardim Endüstri psikologundan gelebilir. Burada is etüdü –çalisan psikolojisi iliskisi devreye girer.
Sonuç
Çesitli yollarla verimliligi veya üretkenligi artirmaya çalisan is etüdü bunu yaparken de çalisanlarin mutlulugundan bir seyi feda etmemeye çalisir. Hatta isyerinin insancalastirilmasi, makinenin ve çevresel sartlarin insan fizyolojisi için ideal derecelerde bulundurulmasi ve is yaparken çalisanin bedensel ve zihinsel olarak ödedigi bedelin minimuma düsürülmesi is etüdünden bile önce gelir. Tüm bunlar kimi zaman yalnizca bir mühendisin veya etüd uzmaninin çözemeyecegi kadar basit olamayabilir.
Bu durumda ihtiyaç duyulan uzman, insan psikolojisini bilmekle kalmamali; verimlilik bilincine de sahip olmalidir. Bu uzman her iki konuda da formasyona sahip olan, çogu konuda bir Endüstri Mühendisinin yaptiklarina yabancilik çekmeyen Endüstri Psikologundan baskasi degildir.
Is etüdünde son basamak ortaya konan yeni sürecin uygulanmasinda çalisanlara rehberlik edilmesidir. Bu, bir anlamda ise yeni alinan adamin ise adaptasyonunun saglanmasiyla ayni seydir. Endüstri Psikologunun görevlerinden biri de budur. O halde yeni metodun uygulamaya geçirilmesi için Endüstri Psikologunun, Endüstri Mühendisiyle (veya etüd uzmaniyla) beraber çalismasi söz konusu olabilmektedir.
H. IBRAHIM TAMER
Kaynakça:
Endüstriyel Iliskiler-Verimliligi Arttirici Yaklasim ve Teknikler Dizisi, MPM
ERKAN, N., Ergonomi
KANAWATY, G., (Çeviren: AKAL, Z.), MPM Yayinlari, Ankara, 1997
Motivasyon-Verimliligi Arttirici Yaklasim ve Teknikler Dizisi, MPM
 |
Iktisat 
RSS yorumları