Klasik tanimi ile Lider ; “ Mensup oldugu grubun amaçlarini belirleyen ve bu amaçlarin gerçeklesmesinde gruba en etkin biçimde yön verebilen kisidir. “ Çalisma hayatinda liderlik ile ilgili bir baska sözcük “nezaret(Yönetim)” tir. Nezaret (Yönetim) “ esas karakteri itibariyle, resmi bir organizasyonda çalisan fertler üzerinde etkili bir otorite kurmaya yönelmis bir liderlik çesididir. “ Bu iki tanimdan anlasilacagi gibi, yönetici diger çalisanlar üzerinde belirli bir otorite ve nüfus kurmada basarili olabildigi oranda bir çesit lider sayilmaktadir. Ancak yönetici, tabii liderin sahip olmadigi bir takim avantajlara sahip bulundugu gibi, çalisma sirasinda bazi güçlüklerle de karsilasabilir. Lidere grup amaçlarina varmak için gerekli olan otorite grup üyeleri tarafindan taninmaktadir. Yönetici ise yöneticisi bulundugu gruptan herhangi bir otorite almaksizin lider rolünü ifa etmek zorunda kalmaktadir. Bununla beraber yöneticinin sahip oldugu otorite resmi organizasyon tarafindan belirlenmekte ve astlar bu otoriteye boyun egmek zorunda kalmaktadir.
Warren G. Bennis liderle yönetici arasindaki farki su sözleri ile anlatiyor; “ Is’i dogru yapana yönetici, dogru is’i yapana lider denir. “
Günümüz is hayatinin dinamizmi içinde ihtiyaç duyulan, yöneticilik becerisinin daha az, liderlik becerilerinin daha fazla kullanilmasidir. Yöneticiler en genel anlami ile denetleme, yönlendirme ve ikinci kontrol üzerinde dururken, liderler ise farkli bir özellige sahiptir; yönlendirmeyi kontrol yolu ile saglamak yerine egiterek, yetkilendirerek ve gelistirerek yaparlar. Yönetici iliskilerini denetlemeye dayandirirken, lider güvene dayandirir.
Yönetim, bir kurumun amaç, deger ve hedeflerini saptama ve bunlari gerçeklestirme; liderlik ise belirli bir yön belirleme, çalisanlarin o yönde ilerlemelerini motive etme sürecidir.
Bundan ötürü liderlik kavrami gelecege yöneliktir. Liderler, kurumun ayakta kalmasini saglamak, islerin yapilma biçimleriyle, nelere deger verildigini belirlemek, vizyon olusturmak ve bu vizyonu kurum içerisinde benimsetmek sürecinden sorumludur.
Yönetim kavrami ise duragandir, yalniz bugünle ugrasir, sahip olunan vizyonun hayata geçirilmesini saglar. Yönetim kavrami ayni zamanda yapilmasi gereken isleri ve amaçlara ulasma yolunda gösterilen ilerlemeleri degerlendirmeyi amaçlayan sistem ve süreçleri kapsar.
Liderlik, özellikle kurum degerlerinin ve inançlarinin farkinda olmayi ve bunlarin gelecekteki uygunluklarini arastirmayi gerektirir.
Özetle liderlik, bir vizyon olusturma ve ilham verme sürecidir. Oysa yöneticilik, yasanilan güne iliskin sorunlarin çözülmesiyle ilgili bir islevdir.
Ergun ZOGA “Idarecilik ve Sanati” adli kitabinda yönetici (amir) tiplerini söyle siniflandiriyor;
“Amir dendigi zaman üç tip akla gelir:
1.Despot amir, yetki ve otorite kalkaninin arkasina saklanmistir. Zoraki bir saygi ve hürmet hissi yaratir. Sözleri emir mahiyetinde olmadigi taktirde yapilma sansina sahip degildir. Personelini tanimayi aklina bile getirmez. Her sözü mutlaka yapilmalidir. Isyerini sikici bir hale getirir. Elemanlari ona karsi mutlaka antipati besler. Onunla çalismak korkunç bir yasama zorunlulugudur. Kendisinden baska kimse önemli degildir. Her seyde BEN der. Yapilan her sey onun eseridir. Daima kabahatleri bulur ve yüze vurur. Personelinde bir korku hissi vardir. Elindeki yetkiye dayanarak idareye çalisir. Daima kendisi bilir. Yol gösterdigine hiç rastlanmaz. Muhafazakardir.
2.Herseyi oluruna birakan amir, efendi yaradilislidir. Kimseyi kirmak istemez. Herkes bildigi gibi hareket eder. Saygi ve sevgi, zamanla, adam sendecilige yerini birakir.
3.Lider anlayisli amir, 20 asrin aradigi insandir. Sevk ve idarenin bütün prensipleri onun sahsinda hayat bulur. Herkes de güven yaratmistir. Sevk ve heyecan dolu bir çalisma düzeni kurar. Isbirliginin en hararetli savunucusudur. Basarilari arkadaslarina mal eder. Basarisizligin sorumlusu olarak kendini görür. Onun için kabahatler önemli degildir. Hatalarin düzeltilip tekrar vukuuna imkan birakmamak gerekir. Islerin yapilis yolu personele gösterilmelidir. Çalisma hayati ve mesai enteresan oldugu müddetçe sevk artar, verim yükselir, basari çogalir. Hiçbir zaman “ben yaptim demez.” Onu için ben yoktur. Hersey birlikte yapilir. Kisaca”biz” vardir. Insanlari insan olarak tanimak gerekir. Onlarin birbirlerinden farkli olmalari tabiidir. Gerekçesi olmayan bir isin arzu edilen tarzda yapilmasi mümkün olamaz. Niteligi bilinmeyen bir elemandan gerçek istifade imkansizdir. Elemanlar egitilecek ve yetistirilecektir. Usul ve metotlar gelistirilecektir.
Liderlik bir yoldur. Iyi, güzel ve dogruya gider. “
Liderlerin ortak özelliklerinden biri ortalamanin üzerinde zekaya sahip olmalaridir. Analitik düsünce özelligi, bir durum veya bilginin “neyi”, “ne sekilde” etkileyecegini veya sonuçlarinin neler olabilecegini görmek anlamina gelir. Böylece lideri izleyenler, onu seçmenin ve izlemenin kendileri ve ortak çikarlari için önemini somut olarak görme ve yasama firsati bulurlar. Is hayatinda liderlerin etkinligini artiran bir baska yetkinlik kavramsal düsüncedir. Kavramsal düsünce hayata su sekilde yansir;
1.Baskalari için açik olmayan baglantilari görmek.
2.Baskalari için açik olmayan tutarsizlik ve karsitliklari fark etmek.
3.Karmasik olaylarda anahtar olayi veya hareketleri tanimlamak.
4.Orijinal benzetme ve benzetilen nesneler arasindaki iliskiyi görmek.
Amerikali Isletme Iktisatçisi Peter F. Drucker yüzlerce liderle hedefleri ve performanslari hakkinda görüserek liderlik hakkinda bazi güçlü sonuçlara varmistir;
“Dogustan lider olan kisilerin sayisi çok azdir, bundan dolayi liderlik ögrenilebilir, ögrenilmelidir.
Asagidaki dört basit özellik bütün iyi liderler tarafindan bilinir;
1.En basit ve net anlatimiyla lider, onun açtigi yoldan gidilen, takip edilen kisidir.
2.Lider olmak için sevilen ve sadece bilinen ve hayran olunan biri ya da popüler kisi olmak gerekmez. Liderligi ortaya çikaran sonuçlardir.
3.Liderler belirgindirler ve takipçilerine örnek olustururlar.
4.Liderlik; rütbe, ayricalik veya para demek degildir. Sorumluluktur.
Etkin lider ögüt veren degil, yapan kisidir. Bir çok görevini delege etse bile, sadece kendisinin mükemmel yapabilecegi, farklilik yaratacak, standartlari belirleyecek veya iz birakacak bir görevi asla baskalarina devretmez, bu isi kendisi yapar.
Etkili liderler;
1.”Ne yapmak istiyorum” sorusu ile degil “Ne yapilmalidir.” Sorusu ile ise baslar.
2.Sonraki asamada ise “Farklilik yaratmak için ne yapabilirim” ve “ne yapmaliyim?” sorusunu sorarlar.
3.Daima organizasyonun misyon ve hedefinin ne oldugunu, performans ve sonuçlari nelerin olusturdugunu sorgular.
4.Kendilerine tipa tip benzeyen taklitler aramazlar. “Bu kisiden hoslaniyor muyum?” ya da “hoslanmiyor muyum?” gibi kisisel sorulari nadiren sorarlar. Ancak bir kisinin performansi, standartlari ve degerleri söz konusu oldugunda tolerans göstermezler.
5.Çalisanlarin güçlü bir yapiya sahip olmalarindan korkmazlar, bununla ögünürler.
6.Kendilerini “ayna testi” nin iradesine birakirlar. Sabahlari gördükleri kisinin olmak istedikleri, saygi gösterdikleri ve inandiklari kisi oldugundan emin olmak isterler.
7.Bütün bunlar etkili liderleri popüler olan seyleri yapmaktan uzak tutar, basit ve önemsiz isler yapmalarini engeller.”
Dallarinda basarili is adamlarinin deneyimleri ile bilimsel çalismalar bir araya getirdiginizde, basariya giden yolun liderlikten geçtigi ortaya çikmistir. Söz konusu deneyim ve bulgulara göre, basariya giden yolu açan liderligin temel nitelikleri sunlardir;
1.Lider kisi insanlarin isi nasil yaptigina degil, yapip yapmadigina bakar.
2.Liderin özü sözü birdir. Çalisanlarina ögütlediklerini önce kendi uygular. Moral otoritenin liderligin temel tasi olduguna inanir.
3.Çalisanlarini yönetmekten çok yönlendirir. Kisilerin bireysel beceri ve yeteneklerinin hayata geçirilmesine zemin hazirlar.
4.Lider vizyon olusturur. Firmanin varolus felsefesinin sinirlarini çizer.
5.Yönetim biçimi insan odakli oldugundan sezgi ve duygulara kararlarinda büyük oranda yer verir.
6.Koydugu hedefler basit ancak cosku yüklüdür. Verdigi mesajin samimiyet derecesi yüksektir.
Prof.Dr.Acar BALTAS’ a göre is hayatinda basarili bir liderin tasidigi temel özellikler sunlardir ;
1.Bir mesaja sahip olma
2.Güvenli davranis
3.Tutarlilik
4.Kararlilik ve heyecan yaratma
5.Basariyi ödüllendirme
6.Yönlendirme, yol gösterme ve baskalarinin gelisimine yardimci olma
7.Ise adanmislik
8.Yaraticilik
9.Analitik düsünce
10.Kavramsal düsünce
11.Bilgi toplama
12.Kurumsal haberdarlik
13.Iyi ahlakli olma
TÜSIAD – KalDer Kalite Ödülü degerlendirme sürecine yardimci olmak üzere hazirlanan “özdegerlendirme” kapsami içindeki “is mükemmelligi modeli” nde yer alan dokuz ana kriterden biri girdiler kismindaki % 12 lik payi ile “liderlik” tir. Modelde, Liderlik temel kavramlar bölümünde söyle ele alinmaktadir; “Kurum kültürünü liderler gelistirmektedir. Kurulusun çaba ve kaynaklarini mükemmellige yöneltmektedirler. Politika ve stratejiler sistematik ve yapisal araçlarla bütün organizasyonda yayginlastirilmakta ve tüm faaliyetlerde uyum saglanmaktadir. Çalisanlarin davranislari sirketin degerleri, politika ve stratejileri ile uyumludur.”
Özdegerlendirmede Liderlik kriteri asagida belirtilen basliklar altinda degerlendirilmektedir:
1.Liderler toplam kalite yönetimi kültürünü sahiplendiklerini nasil görünür biçimde sergilerler.
Kurulusun degerlerini ve beklentilerini açikça anlasilir sekilde gelistirmesi,
Kurulusun degerleri ve beklentileri dogrultusunda örnek olmasi, önderlik etmesi,
Egitim vermesi ve almasi,
Çalisanlar tarafindan ulasilabilir olmasi, onlari dinlemesi ve yanitlamasi
Aktif olarak ve bizzat iyilestirme çalismalarina katilmasi,
Liderliginin etkinligini gözden geçirmesi ve iyilestirmesi,
2iderler uygun kaynak ve yardim saglayarak iyilestirmeyi ve katilimi nasil desteklerler.
Öncelikleri tanimlamasi,
Ögrenim, yönlendirme ve iyilestirme çalismalari için kaynak saglamasi,
Çalisanlarin iyilestirme çalismalarina katilmalarini saglamasi,
Performans degerlendirme ve terfi sistemlerini kullanarak iyilestirme ve katilimi desteklemesi,
3.Liderler müsteriler, tedarikçiler ve diger dis kuruluslar ile iliskileri nasil yürütürler.
Ihtiyaçlari saptamasi, anlamasi ve yanitlamasi,
Ortakliklar olusturmasi ve katilmasi,
Ortak iyilestirme çalismalarini olusturmasi ve katilmasi,
Mesleki kuruluslara, konferanslara ve seminerlere aktif olarak katilmasi,
Toplam Kalite Yönetimi’ ni kurulus disinda tanitmasi ve desteklemesi,
4.Liderler birey ve gruplarin çaba ve basarilarini zamaninda ve uygun sekilde nasil tanir ve takdir ederler.
Kurulus içinde tüm seviyelerde bireyler ve gruplar,
Kurulus disindaki(örnegin: müsteriler, tedarikçiler, üniversiteler vb.) bireyler ve gruplar.
Halit AKÇAL Endüstri Mühendisi
Kaynaklar :
ZOGA, Ergun ; Idarecilik ve Sanati ,1973
DERELI, Prof.Dr. Toker ; Organizasyonlarda davranis, 1976
Tüsiad-KalDer; Özdegerlendirme El Kitabi, 1997
Power Dergisi; Basariya giden yol, Aralik.1998
Executive Book Summaries, Gelecegin Lideri
BALTAS, Prof.Dr. Acar; Hürriyet Insan Kaynaklari ,(07.02.1999; 21.02.1999; 28.02.1999; 07.03.1999)
 |
Iktisat 
RSS yorumları