Biyolojik çesitliligin korunmasinin insanligin ortak sorunu oldugunu teyit ederek,

Devletlerin kendi biyolojik kaynaklari üzerinde hükümran haklara sahip oldugunu bir kez daha teyit ederek,

Ayrica, Devletlerin kendi biyolojik çesitliliklerini korumakla ve kendi biyolojik kaynaklarini sürdürebilir biçimde kullanmakla yükümlü olduklarini bir kez daha onaylayarak,

Biyolojik çesitliligin belirli insan faaliyetleri yüzünden önemli ölçüde azalmakta olmasindan kaygi duyarak,

Biyolojik çesitlilikle ilgili genel veri ve bilgi eksikliginin, ve uygun tedbirlerin planlanmasina ve uygulanmasina esas olusturacak temel bir kavrayisin saglanmasi için acilen bilimsel, teknik ve kurumsal imkânlari gelistirme ihtiyacinin bilincinde olarak,

Biyolojik çesitlilik kaybinin veya önemli ölçüde azalmasinin nedenlerini kaynaginda önceden tahmin etmenin, önlemenin ve bu nedenlerle mücadele etmenin yasamsal önem tasidigini kaydederek,

Ayrica, biyolojik çesitliligin önemli ölçüde azalmasi veya yok olmasi tehdidi söz konusu oldugunda, tam bir bilimsel kesinlik bulunmamasinin, bu tehdidi önleyecek veya en aza indirgeyecek tedbirleri ertelemek için bir gerekçe olarak kullanilmamasi gerektigini de kaydederek,

Biyolojik çesitliligin korunmasinin temel gereginin, ekosistemlerin ve dogal yasam ortamlarinin “in-situ” korunmasi ve yasayabilir tür nüfuslarinin dogal ortamlarinda idame ettirilmesi ve geri kazanilmasi oldugunu da kaydederek,

Tercihan mense ülkede, “ex-situ” tedbirlerin de önemli bir rolü oldugunu da kaydederek,

Geleneksel yasam tarzlarini kendinde somutlastiran birçok yerli ve yerel toplulugun biyolojik kaynaklara geleneksel olarak yakindan bagimli oldugunu dikkate alan, ve biyolojik çesitliligin korunmasi ile bunun unsurlarinin sürdürülebilir kullanimi bakimindan anlamli geleneksel bilgilerin, yeni yöntemlerin ve uygulamalarin kullanimindan dogacak yararlari adil biçimde paylasmanin arzu edildigini de kabul ederek,

Ayrica, biyolojik çesitliligin korunmasinda ve sürdürülebilir kullaniminda kadinlarin üstlendigi yasamsal rolü kabul eden ve biyolojik çesitliligin korunmasi için kadinlarin her düzeyde politika olusturulmasina ve uygulanmasina tam katilimina ihtiyaç duyuldugunu teyit ederek,

Biyolojik çesitliligin korunmasi ve unsurlarinin sürdürülebilir kullanimi için Devletler, hükümetlerarasi örgütler ve hükümetlerdisi sektör arasinda uluslararasi, bölgesel ve küresel isbirliginin gelistirilmesine ihtiyaç duyuldugunu ve bu isbirliginin önemini vurgulayarak,

Yeni ve ek mali kaynak temininin ve ilgili teknolojilere uygun biçimde erismenin, dünyanin biyolojik çesitlilik kaybinin üstesinden gelme kabiliyetinde büyük bir artisa yol açmasinin beklenebilecegini takdir ederek,

Ayrica, yeni ve ek mali kaynak temini ve ilgili teknolojilere uygun erisim de dahil olmak üzere, gelismekte olan ülkelerin ihtiyaçlarini karsilamak için özel tedbirlere gerek duyuldugunu da takdir ederek,

Bu konuda en azgelismis ülkelerin ve küçük ada Devletlerinin özel kosullarini kaydederek,

Biyolojik çesitliligin korunmasi için önemli ölçüde yatirim yapilmasi gerektigini ve bu yatirimlardan çok çesitli çevresel, ekonomik ve sosyal yarar saglanacaginin beklendigini dikkate alarak,

Ekonomik ve sosyal kalkinma ile yoksullugun kökünden yok edilmesinin gelismekte olan ülkelerin ilk ve önemli önceligi oldugunu dogrulayarak,

Biyolojik çesitliligin korunmasinin ve sürdürülebilir kullaniminin giderek artan dünya nüfusunun gida, saglik ve diger ihtiyaçlarinin karsilanmasinda son derece önemli oldugunun, ve bu amaçla hem genetik kaynaklara hem de teknolojilere erisimin ve bunlarin paylasilmasinin yasamsal önem tasidiginin bilincinde olarak,

Biyolojik çesitliligin korunmasinin ve sürdürülebilir kullaniminin sonuçta, Devletler arasinda dostane iliskileri güçlendirecegini ve insanlik için barisa katkida bulunacagini kaydederek,

Biyolojik çesitliligin korunmasina ve unsurlarinin sürdürülebilir kullanimina iliskin mevcut uluslararasi düzenlemeleri gelistirmeyi ve tamamlamayi arzu eden, ve Biyolojik çesitliligi mevcut ve gelecekteki nesiller yararina korumaya ve sürdürülebilir biçimde kullanmaya kesin kararli olarak,

AKIT TARAFLAR
asagidaki hususlar üzerinde anlasmislardir.

Madde l. Amaçlar

Bu Sözlesme’nin, ilgili hükümleri uyarinca takip edilecek amaçlari, biyolojik çesitliligin korunmasi; bu çesitliliginin unsurlarinin sürdürülebilir kullanimi; genetik kaynaklar ve teknoloji üzerinde sahip olunan bütün haklari dikkate almak kaydiyla, bu kaynaklara geregince erisimin ve ilgili teknolojilerin geregince transferinin saglanmasi ve uygun finansmanin tedariki de dahil olmak üzere, genetik kaynaklarin kullanimindan dogan yararlarin adil ve hakkaniyete uygun paylasimidir.

Madde 2. Kullanilan Terimler
Bu Sözlesme’de :

“Biyolojik çesitlilik”, digerlerinin yani sira kara, deniz ve diger su ekosistemleri ile bu ekosistemlerin bir parçasi oldugu ekolojik kompleksler de dahil olmak üzere tüm kaynaklardan canli organizmalar arasindaki farklilasma anlamindadir; türlerin kendi içindeki ve türler arasindaki çesitlilik ve ekosistem çesitliligi de buna dahildir.

“Biyolojik kaynaklar”, genetik kaynaklari, organizmalari veya parçalarini, popülasyonlari veya ekosistemlerin insanlik için simdiden ya da gelecekte kullanim imkâni veya degeri olan diger biyotik unsurlarini kapsar.

“Biyoteknoloji”, özgün bir kullanim amaciyla ürünler veya prosesler meydana getirmek veya varolanlari degisime ugratmak üzere biyolojik sistemlerin, canli organizmalarin veya bunlarin türevlerinin kullanildigi her türlü teknolojik uygulama anlamindadir.

“Genetik kaynaklarin mense ülkesi”, “in-situ” kosullarda bu genetik kaynaklara sahip olan ülke anlamindadir.

“Genetik kaynaklari saglayan ülke”, hem yabani hem de evcillestirilmis türlerin popülasyonlari dahil olmak üzere “in-situ” kaynaklardan toplanmis veya mensei bu ülkede olsun olmasin “ex-situ” kaynaklardan alinmis genetik kaynaklari temin eden ülke anlamindadir.

“Evcillestirilmis veya kültüre alinmis türler”, ihtiyaçlarini karsilamak için insanlar tarafindan evrim süreci etkilenmis türler anlamindadir.

“Ekosistem”, bitki, hayvan ve mikro-organizma topluluklari ile bunlarin cansiz çevrelerinin islevsel bir birim olarak karsilikli etkilesen dinamik bir kompleksi anlamindadir.

“ ‘Ex-situ’ koruma”, biyolojik çesitlilik unsurlarinin kendi dogal yasam ortamlari disinda korunmasi anlamindadir.

“Genetik materyel”, islevsel kalitim birimleri içeren, bitki, hayvan, mikrop veya baska menseli olan her türlü materyel anlamindadir.

“Genetik kaynaklar”, bugün veya gelecek için deger tasiyan genetik materyel anlamindadir.

“Yasam ortami”, herhangi bir organizma veya popülasyonun dogal olarak bulundugu yer veya çevre tipi anlamindadir.

“ ‘In-situ’ kosullar”, genetik kaynaklarin ekosistemler ve dogal yasam ortamlari içinde var olduklari kosullar; evcillestirilmis veya kültüre alinmis türler sözkonusu oldugundaysa bunlarin ayirt edici özelliklerini gelistirdikleri çevre anlamindadir.

“ ‘In-situ’ koruma”, ekosistemlerin ve dogal yasam ortamlarinin korunmasi, yasayabilir tür popülasyonlarinin dogal çevrelerinde; evcillestirilmis veya kültüre alinmis türlerinse ayirt edici özelliklerini gelistirdikleri çevrelerde muhafazasi ve geri kazanilmasi anlamindadir.

“Koruma alani”, özgün koruma amaçlarini gerçeklestirmek için belirlenen, düzenlenen ve yönetilen, cografi olarak tanimlanmis bir alan anlamindadir.

“Bölgesel ekonomik bütünlesme teskilati”, belirli bir bölgenin egemen Devletleri tarafindan, kurulmus olan, üye Devletlerin bu Sözlesme’ye tabi konularda yetki vermis oldugu ve Teskilat’in iç usullerine göre bu Sözlesme’yi imzalamaya, onamaya, kabul etmeye, onaylamaya veya Sözlesme’ye katilmaya usulüne uygun biçimde yetkili kilinmis teskilat anlamindadir.

“Sürdürülebilir kullanim”, biyolojik çesitlilik unsurlarinin, uzun dönemde biyolojik çesitliligin azalmasina yol açmayacak sekilde ve oranda kullanimi, ve böylece biyolojik çesitliligin bugünkü ve gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarini ve özlemlerini karsilama potansiyelini muhafaza etmesi anlamindadir.

“Teknoloji”, biyoteknolojiyi kapsar.

Madde 3. Ilke
Birlesmis Milletler Sarti ve uluslararasi hukuk ilkeleri uyarinca Devletler, kaynaklarini kendi çevre politikalari dogrultusunda kullanma egemen hakkina sahiptirler ve kendi yargi yetkileri veya kontrolleri dahilindeki faaliyetlerin, diger Devletlerin çevrelerine veya ulusal yargi yetkilerinin sinirlari disindaki alanlarin çevrelerine zarar vermemesini de saglamakla yükümlüdürler.

Madde 4. Yargi Yetkisi Alani
Bu Sözlesme hükümleri, diger Devletlerin haklari sakli kalmak kaydiyla, ve bu Sözlesme’de açikça aksi öngörülmedikçe, her Akit Tarafla ilgili olarak:

(a) Biyolojik çesitliligin unsurlari bakimindan, o Akit Tarafin ulusal yargi yetkisinin sinirlari içindeki alanlarda; ve
(b) Kendi yargi yetkisi ya da kontrolü altinda islemekte olan prosesler ve faaliyetler bakimindansa, bunlarin etkileri nerede ortaya çikarsa çiksin, o Akit Tarafin ulusal yargi yetkisinin sinirlari içindeki ve disindaki alanlarda geçerlidir.

Madde 5. Isbirligi
Akit Taraflarin her biri, biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi için, ulusal yargi yetkisinin disindaki alanlar ve karsilikli menfaate dayali diger konularda öbür Akit Taraflarla dogrudan, veya uygun oldugunda yetkili uluslararasi örgütler araciligiyla, mümkün oldugu ölçüde ve uygun biçimde isbirligi yapacaktir.

Madde 6. Koruma ve Sürdürülebilir Kullanim için Alinacak Genel Tedbirler
Akit Taraflarin her biri, kendi özel kosullarina ve imkânlarina göre:

(a) Biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi için, diger hususlarin yani sira bu Sözlesme’de yer alan ve ilgili Akit Taraf için uygun olan tedbirleri yansitacak ulusal stratejiler, planlar veya programlar gelistirecek veya mevcut strateji, plan veya programlari bu amaçla uyarlayacaktir; ve
(b) Biyolojik çesitliligin korunmasini ve sürdürülebilir kullanimini, mümkün ve uygun oldugu ölçüde ilgili sektörel veya sektörler-arasi planlar, programlar ve politikalarla bütünlestirecektir.

Madde 7. Belirleme ve Izleme
Akit Taraflarin her biri, özellikle 8’den 10’a kadar olan Maddelerde belirtilen amaçlarla, mümkün oldugu ölçüde ve uygun biçimde:

(a) Ek I’de yer alan kategorilerin belirtildigi listeyi dikkate alarak, koruma ve sürdürülebilir kullanim açisindan kendisi için önem tasiyan biyolojik çesitlilik unsurlarini belirleyecektir;
(b) Acil koruma tedbirleri gerektiren ve sürdürülebilir kullanim için en büyük potansiyeli tasiyan unsurlari özellikle dikkate alarak, yukarida alt-paragraf (a)’ya göre belirlenen biyolojik çesitliligin unsurlarini örnekleme ve diger teknikleri kullanarak izleyecektir;
(c) Biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi üzerinde önemli olumsuz etkileri olan veya olabilecek prosesleri ve faaliyet kategorilerini belirleyecek, örnekleme ve diger teknikleri kullanarak bunlarin etkilerini izleyecektir; ve
(d) Yukarida alt-paragraf (a), (b) ve (c)’ye uygun belirleme ve izleme faaliyetlerinden elde edilen verileri saklayacak ve düzenleyecektir.

Madde 8. “In-situ” Koruma
Akit Taraflarin her biri mümkün oldugu ölçüde ve uygun biçimde:

a) Koruma alanlarindan veya biyolojik çesitliligin korunmasi için özel tedbirler alinmasi gereken alanlardan olusan bir sistem olusturacaktir;
(b) Gerektiginde, koruma alanlarinin veya biyolojik çesitliligin korunmasi için özel tedbirler alinmasi icap eden alanlarin seçilmesi, tesis edilmesi ve yönetilmesi için kurallar gelistirecektir;
(c) Biyolojik çesitliligin korunmasi için önemli olan biyolojik kaynaklarin korunmasini ve sürdürülebilir kullanimini saglamak amaciyla, koruma alanlari içinde olsun ya da olmasin, bu kaynaklari düzenlemelere tabi tutacak veya yönetecektir;
(d) Ekosistemlerin ve dogal yasam ortamlarinin korunmasini ve yasayabilir tür popülasyonlarinin dogal ortamlarinda tutulmasini tesvik edecektir;
(e) Koruma alanlarinin daha iyi korunmasini saglamak amaciyla, bunlara bitisik alanlarda çevresel açidan saglikli ve sürdürülebilir kalkinmayi tesvik edecektir;
(f) Diger araçlarin yani sira planlar veya baska yönetim stratejileri gelistirip uygulayarak, bozulmus olan ekosistemleri iyilestirecek, eski haline getirecek ve tehdit altindaki türlerin kazanilmasini tesvik edecektir;
(g) Biyoteknoloji sonucunda degisiklige ugratilmis ve biyolojik çesitliligin korunmasini ve sürdürülebilir kullanimini etkilemesi muhtemel olumsuz çevresel etkiler dogurabilecek canli organizmalarin kullanilmasi ve serbest birakilmasi ile baglantili riskleri düzenlemeye, yönetmeye veya denetlemeye yönelik araçlari insan sagligi için dogabilecek riskleri de dikkate alarak tesis veya idame ettirecektir;
(h) Ekosistemleri, yasam ortamlarini veya türleri tehdit eden yabanci türlerin girisini engelleyecek, bu türleri denetim altina alacak veya yok edecektir;
(i) Biyolojik çesitliligin korunmasi ve mevcut kullanim sekilleri ile unsurlarinin sürdürülebilir kullanimi arasinda uygunluk saglanmasi için gerekli kosullari yaratmaya gayret edecektir;

(j) Geleneksel yasam tarzlarini sürdüren yerli ve yerel toplulularin biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi bakimindan anlam tasiyan bilgilerine, gelistirdikleri yeni yöntemlere ve uygulamalarina kendi ulusal mevzuatina göre sahip çikacak, bunlari koruyacak ve saygi gösterecek; bu bilgilerin, yeni yöntemlerin ve uygulamalarin sahiplerinin onayi ve katilimi ile daha yaygin biçimde uygulanmasini saglayacak ve bunlarin kullanimindan dogacak yararlarin adil paylasimini tesvik edecektir;

(k) Tehdit altindaki türlerin ve popülasyonlarin korunmasi için gerekli mevzuati ve/veya düzenleyici diger hükümleri gelistirecek veya idame ettirecektir;
(l) 7nci Madde uyarinca biyolojik çesitlilik üzerinde önemli bir olumsuz etki saptanmasi halinde, ilgili prosesleri ve faaliyet kategorilerini düzenleyecek veya yönetecektir; ve
(m) Yukarida (a)’dan (l)’ye kadar olan alt-paragraflarda açiklanan “in-situ” koruma için, özellikle gelismekte olan ülkelere mali ve baska sekillerde destek saglanmasinda isbirligi yapacaktir.

Madde 9. “Ex-situ” Koruma
Akit Taraflarin her biri, esas olarak “in-situ” tedbirleri tamamlamak amaciyla, mümkün oldugu ölçüde ve uygun biçimde:

(a) Biyolojik çesitlilik unsurlarinin “ex-situ” korunmasi için, tercihan bu unsurlarin mense ülkesinde tedbirler alacaktir;
(b) Tercihan genetik kaynaklarin mense ülkesinde, bitkiler, hayvanlar ve micro-organizmalar üzerinde arastirma yapilmasi ve bunlarin “ex-situ” korunmasi için gerekli düzenlemeleri yapacak ve idame ettirecektir;
(c) Tehdit altindaki türlerin kazanilmasi ve rehabilitasyonu ve bunlarin uygun kosullar altinda yeniden dogal yasam ortamlarina sokulmasi için tedbirler alacaktir;
(d) Yukaridaki alt-paragraf (c) uyarinca geçici olarak “ex-situ” özel tedbirler alinmasi gerekli olmadikça, ekosistemleri ve “in-situ” tür popülasyonlarini tehdit etmemek için “ex-situ” koruma amaciyla, biyolojik kaynaklarin dogal yasam ortamlarindan toplanmasini düzenleyecek ve yönetecektir, ve
(e) Yukarida (a)’dan (d)’ye kadar olan alt-paragraflarda açiklanan “ex-situ” koruma için ve gelismekte olan ülkelerde “ex-situ” koruma imkanlarinin yaratilmasi ve idame ettirilmesi için mali ve baska sekillerde destek saglanmasinda isbirligi yapacaktir.

Madde 10. Biyolojik Çesitlilik Unsurlarinin Sürdürülebilir Kullanimi
Akit Taraflarin her biri mümkün oldugu ölçüde ve uygun biçimde:

(a) Biyolojik kaynaklarin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi konusunu ulusal karar alma süreci ile bütünlestirecektir;
(b) Biyolojik çesitlilik üzerindeki olumsuz etkileri önlemek veya en aza indirgemek için biyolojik kaynaklarin kullanimi ile ilgili tedbirler alacaktir;
(c) Biyolojik kaynaklarin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi gereksinimiyle bagdasan geleneksel kültürel uygulamalara uygun biçimde, bu kaynaklarin alisilagelmis kullanim biçimlerini koruyacak ve tesvik edecektir;
(d) Biyolojik çesitliligin azaldigi bozulmus alanlarda yerel nüfusun iyilestirici tedbirler gelistirmesini ve uygulamasini destekleyecektir; ve
(e) Biyolojik kaynaklarin sürdürülebilir kullanimi için yöntemlerin gelistirilmesinde kendi devlet makamlari ile özel sektörü arasinda isbirligini tesvik edecektir.

Madde 11. Tesvik Tedbirleri
Akit Taraflarin her biri mümkün oldugu ölçüde ve uygun biçimde, biyolojik çesitlilik unsurlarinin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi için, ekonomik ve sosyal açidan güvenilir tesvik edici tedbirleri alacaktir.

Madde 12. Arastirma ve Egitim
Akit Taraflar, gelismekte olan ülkelerin özel ihtiyaçlarini dikkate alarak:

(a) Biyolojik çesitliligin ve unsurlarinin belirlenmesi, korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi için alinacak tedbirler konusunda bilimsel ve teknik egitim ve ögrenim programlari düzenleyip idame ettirecek ve bu egitim ve ögrenim için gelismekte olan ülkelerin özgül ihtiyaçlarina geregince destek saglayacaklardir;
(b) Diger hususlarin yani sira Bilimsel, Teknik ve Teknolojik Danisma Amaçli Yan Organ’in tavsiyeleri dogrultusunda Taraflar Konferansi’nin alacagi kararlarin da geregini yerine getirerek, özellikle gelismekte olan ülkelerde, biyolojik çesitliligin korunmasina ve sürdürülebilir kullanimina katkida bulunan arastirmalari gelistirecek ve tesvik edeceklerdir; ve
(c) 16, 18 ve 20nci Madde hükümlerine uygun olarak, biyolojik kaynaklarin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi için yöntemler gelistirirken, biyolojik çesitlilik arastirmalarindaki bilimsel gelismelerin kullanilmasini tesvik edecek ve bu konuda isbirligi yapacaklardir.

Madde 13. Kamu Egitimi ve Bilgilendirme
Akit Taraflar:

(a) Biyolojik çesitliligi korumanin öneminin ve bunun için gerekli tedbirlerin anlasilmasini, medya araciligi ile yayinlanmasini ve bu konularin egitim programlarina dahil edilmesini kolaylastiracak ve tesvik edeceklerdir; ve

(b) Biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi ile ilgili egitim ve halki bilgilendirme programlarinin gelistirilmesinde diger Devletlerle ve uluslararasi örgütlerle uygun biçimde isbirligi yapacaklardir.

Madde 14. Etki Degerlendirmesi ve Olumsuz Etkilerin En Aza Indirgenmesi
1.Akit Taraflarin her biri, mümkün oldugu ölçüde ve uygun biçimde:

(a) Biyolojik çesitlilik için önemli olumsuz etkiler dogurabilecek mevcut proje önerilerinin, bu olumsuz etkileri engellemeye veya en aza indirmeye yönelik bir çevresel etki degerlendirmesine tabi tutulmasini öngören uygun isleyisleri yürürlüge koyacak ve elverdigince halkin da bu isleyislere katilmasini saglayacaktir;
(b) Biyolojik çesitlilik üzerinde önemli olumsuz etkiler yaratabilecek programlarinin ve politikalarinin çevresel sonuçlarinin gerekli biçimde dikkate alinmasini saglamak için uygun düzenlemeler yapacaktir;
(c) Hangisi uygun ise, iki tarafli, bölgesel veya çok tarafli düzenlemelerin yapilmasini tesvik ederek diger Devletlerin veya ulusal yargi yetkisinin sinirlari disindaki alanlarin biyolojik çesitliligi üzerinde önemli olumsuz etkide bulunmasi muhtemel olan, kendi yargi yetkisi veya denetimi kapsamindaki faaliyetlerle ilgili bildirim, bilgi alisverisi ve istisareleri karsiliklilik esasina göre gelistirecektir;
(d) Kendi yargi yetkisi veya denetimi altindaki alandan kaynaklanan ve baska Devletlerin yargi yetkisi içindeki alanlarda veya kendi ulusal yargi yetkisinin sinirlari disindaki alanlarda biyolojik çesitlilik için ciddi bir tehdit ya da tehlike olusturan ya da olusturabilecek bir durumun ortaya çikmasi halinde etkilenmesi muhtemel Devletleri derhal bu tehlike veya zarardan haberdar edecek ve bu tehlike veya zarari önleyici veya enaza indirici girisimlerde bulunacaktir; ve
(e) Dogal veya baska nedenlerle meydana gelen ve biyolojik çesitlilik için ciddi ve her an gerçeklesebilecek bir tehlike arz eden olaylara veya faaliyetlere acilen karsilik verecek ulusal düzenlemelerin yapilmasini saglayacak, bu tür ulusal çabalari tamamlamak, ve uygun oldugu ve ilgili Devletler veya bölgesel ekonomik bütünlesme örgütleri tarafindan kabul edildigi takdirde müstereken beklenmedik hal planlari olusturmak üzere uluslararasi isbirligini tesvik edecektir.

2. Taraflar Konferansi, yapilacak etütleri temel alarak, biyolojik çesitlilige verilen zararlara yüklenecek sorumluluk ve telafi konusunu, restorasyon ve tazminat hususlarini da içerecek biçimde inceleyecektir; bu tür sorumlulugun bütünüyle bir iç sorun oldugu durumlar istisnadir.

Madde 15. Genetik Kaynaklara Erisim
l. Devletlerin kendi dogal kaynaklari üzerindeki egemen haklari dikkate alindiginda, genetik kaynaklara erisime kayit getirme yetkisi de ulusal hükümetlere aittir ve ulusal mevzuata tabidir.

2. Akit Taraflarin herbiri, diger Akit Taraflarin çevresel açidan güvenilir kullanim amaçlari ile genetik kaynaklara erisimini kolaylastiracak sartlari yaratmaya ve bu Sözlesme’nin amaçlarina aykiri kisitlamalar uygulamamaya gayret edecektir.

3. Bu Sözlesme’de bu Madde ile l6nci ve 19uncu Maddelerde anilan, herhangi bir Akit Tarafça temin edilen genetik kaynaklar, yalnizca bu kaynaklarin mense ülkesi olan Akit Taraflarca veya genetik kaynaklari bu Sözlesme’ye uygun olarak iktisap etmis Taraflarca temin edilenlerdir.

4. Erisim hakkinin taninmis oldugu durumlarda, erisim karsilikli olarak mutabik kalinmis sartlara ve bu Madde hükümlerine tabi olacaktir.

5. Genetik kaynaklara erisim, bu kaynaklari temin eden Akit Tarafça aksi kararlastirilmadigi sürece, bu Tarafin önceden izninin alinmasina tabidir.

6. Akit Taraflarin her biri, diger Akit Taraflarca temin edilen genetik kaynaklara dayali bilimsel arastirmalari, o taraflarin da tam katilimiyla ve mümkünse onlarin ülkelerinde gelistirip yürütmek için çaba harcayacaktir.

7. Akit Taraflarin her biri, genetik kaynaklarin ticari ve baska amaçlarla kullanimindan dogan yararlarla arastirma ve gelistirme sonuçlarini, bu kaynaklari temin eden Akit Tarafla adil ve hakkaniyete uygun biçimde paylasmak amaci ile, uygun sekilde ve 16 ile l9uncu Maddeler dogrultusunda ve gerektiginde 20 ve 21inci Maddelerde öngörülen mali mekanizma araciligi ile idari, yasal veya siyasi tedbirleri alacaktir. Bu paylasim karsilikli olarak mutabik kalinan sartlara dayanacaktir.

Madde 16. Teknolojiye Erisim ve Teknoloji Transferi
1. Akit Taraflarin her biri, teknolojinin biyoteknolojiyi içerdigini ve Akit Taraflar arasinda teknoloji transferinin ve teknolojiye erisimin bu Sözlesme’nin amaçlarina ulasilmasinda gerekli unsurlar oldugunu dikkate alarak, bu Madde hükümleri uyarinca, biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi ile ilgili olan veya genetik kaynaklardan yararlanan ve çevreye önemli bir zarar vermeyen teknolojilerin diger Akit Taraflara transferini ve diger Akit Taraflarin bu teknolojilere erisimini saglamayi ve/veya kolaylastirmayi taahhüt eder.

2 . Yukarida 1inci paragrafta anilan teknoloji transferi ve teknolojiye erisim, gelismekte olan ülkelere karsilikli olarak mutabik kalinmasi halinde ayricalikli ve öncelikli sartlar da dahil olmak üzere, adil ve en elverisli sartlar çerçevesinde ve gerektiginde 20 ve 21inci Maddelerde öngörülen mali mekanizma uyarinca saglanacak ve/veya kolaylastirilacaktir. Teknolojinin patent ve diger fikri mülkiyet haklarina tabi olmasi halinde, bu erisim ve transfer, fikri mülkiyet haklarinin yeterli ve etkin biçimde korunmasini dikkate alan ve bununla tutarli sartlarla saglanacaktir. Bu paragraf asagidaki 3, 4 ve 5inci paragraflarla tutarli biçimde uygulanacaktir.

3. Akit Taraflarin her biri, genetik kaynaklari temin eden Akit Taraflara ve bunlar arasinda özellikle gelismekte olan ülkelere, 20 ve 21inci Madde hükümleri ­ uyarinca ve uluslararasi hukuka ve asagidaki 4 ve 5inci paragraflara uygun biçimde, gerektiginde patentler ve diger fikri mülkiyet haklari ile korunan teknoloji de dahil olmak üzere, genetik kaynaklarin kullanildigi teknoloji transferini ve bu teknolojiye erisimlerini karsilikli olarak mutabik kalinan sartlarla saglamak amaciyla uygun yasal, idari veya siyasi tedbirleri alacaktir.

4. Akit Taraflarin her biri, özel sektörün, gelismekte olan ülkelerin kamu kurumlari ve özel sektörü yararina, yukarida 1inci paragrafta anilan teknolojiye erisimi, müstereken gelistirilmesini ve teknoloji transferini kolaylastirmasi amaciyla uygun yasal, idari veya politik tedbirleri alacak ve bunun için yukarida l, 2 ve 3üncü paragraflar kapsamindaki yükümlülüklere uyacaktir.

5. Patent ve diger fikri mülkiyet haklarinin bu Sözlesme’nin uygulanmasini etkileyebilecegini kabul eden Akit Taraflar, bu haklarin Sözlesme’nin amaçlarina aykiri olmamasini ve bu amaçlari destekler nitelikte olmasini saglamak için, bu konuda ulusal mevzuata ve uluslararasi hukuka uygun biçimde isbirligi yapacaklardir.

Madde 17. Bilgi Alisverisi
1. Akit Taraflar, gelismekte olan ülkelerin özel ihtiyaçlarini dikkate alarak, biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi ile ilgili olan, herkese açik tüm kaynaklardan bilgi alisverisini kolaylastiracaklardir.

2. Bu bilgi alisverisi, teknik, bilimsel ve sosyo­ ekonomik arastirma sonuçlari, egitim ve arastirma programlari ile ilgili bilgiler, ihtisaslasmis bilgi, bu türden yerli ve geleneksel bilgilerle birlikte 16inci Maddenin 1inci paragrafinda anilan teknoloji alisverisini kapsayacaktir. Ayrica, gerçeklestirilebilir oldugunda, bilgilerin ilgili ülkeye geri getirilmesi de bu kapsamda olacaktir.

Madde 18. Teknik ve Bilimsel Isbirligi
1. Akit Taraflar, gerektiginde ilgili uluslararasi ve ulusal kurumlar araciligi ile, biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi alaninda uluslararasi teknik ve bilimsel isbirligini arttiracaklardir.

2. Akit Taraflarin her biri, diger araçlarin yani sira ulusal politikalar gelistirmek ve uygulamak yoluyla, bu Sözlesme’nin uygulanmasinda diger Akit Taraflarla ve özellikle gelismekte olan ülkelerle teknik ve bilimsel isbirligini arttiracaktir. Bu isbirligi arttirilirken, beseri kaynaklarin gelistirilmesi ve kurumlasma suretiyle ulusal imkânlarin gelistirilmesi ve güçlendirilmesi özellikle dikkate alinacaktir.

3. Taraflar Konferansi ilk toplantisinda, teknik ve bilimsel isbirligini arttirmak ve kolaylastirmak için bir takas odasi mekanizmasinin nasil tesis edilecegini belirleyecektir.

4. Akit Taraflar bu Sözlesme’nin amaçlarini yerine getirirken, dogal ve geleneksel teknolojiler de dahil olmak üzere, teknoloji gelistirme ve kullanma konusunda, ulusal mevzuatlara ve politikalara uygun isbirligi yöntemlerini gelistirecek ve tesvik edeceklerdir. Akit Taraflar bu amaçla personel egitimi ve uzman degisimi konusunda da isbirligini gelistireceklerdir.

5. Akit Taraflar, karsilikli mutabakata tabi olarak, bu Sözlesme’nin amaçlari ile ilgili teknolojileri gelistirmek için, ortak arastirma programlarinin ve ortak girisimlerin tesis edilmesini tesvik edeceklerdir.

Madde 19. Biyoteknolojinin Islem Görmesi ve Yararlarinin Dagilimi
1. Akit Taraflarin her biri, biyoteknolojik arastirma için genetik kaynaklari temin eden Akit Taraflarin ve özellikle gelismekte olan ülkelerin, mümkünse bu Akit Taraflarin ülkelerinde, biyoteknolojik arastirma faaliyetlerine etkin biçimde katilimini saglamak için uygun yasal, idari veya siyasi tedbirleri alacaktir.

2. Akit Taraflarin her biri, Akit Taraflarin ve özellikle gelismekte olan ülkelerin, bu Akit Taraflarca temin edilen genetik kaynaklara dayali biyoteknolojilerden dogan yarar ve sonuçlara, adil ve hakkaniyete uygun biçimde öncelikli erisimini tesvik etmek ve arttirmak için makul tüm tedbirleri alacaktir. Bu erisim karsililikli olarak mutabik kalinan sartlara tabi olacaktir.

3. Taraflar, biyoteknoloji sonucunda degisime ugratilmis ve biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi üzerinde olumsuz etkide bulunabilecek her türlü canli organizmanin emniyetli biçimde tasinmasi, islem görmesi ve kullanilmasi konusunda, özellikle önceden bilgilendirerek mutabakat saglanmasini da kapsayan uygun usullerin yer aldigi bir protokolün gerekliligini ve bunun seklini degerlendireceklerdir.

4. Akit Taraflarin her biri, yukardaki 3üncü paragrafta anilan organizmalarin islem görmesinde kendisinin sart kostugu kullanim ve emniyet kurallarina iliskin mevcut her türlü bilgiyi, ayrica özgün organizmalarin potansiyel olumsuz etkileriyle ilgili mevcut her türlü bilgiyi, bu organizmalarin ithal edilecegi Akit Tarafa, ya dogrudan dogruya ya da bu çesit organizmalari kendi yargi yetkisinin alani içinde temin etmekte olan gerçek veya hükmi sahislardan talep ederek verecektir.

Madde 20. Mali Kaynaklar
1. Akit Taraflarin herbiri, kendi ulusal planlarina, önceliklerine ve programlarina uygun biçimde, bu Sözlesme’nin amaçlarinin gerçeklestirilmesi için tasarlanan ulusal faaliyetlere yönelik olarak, kendi kapasitesine göre mali destek ve tesvik saglamayi taahhüt eder.

2. Gelismis olan Taraf ülkeler, gelismekte olan Taraf ülkelerin, bu Sözlesme’nin yükümlülüklerini yerine getirmek için gerekli tedbirleri uygulamalarinin anlasmaya baglanmis ek maliyetlerini bütünüyle karsilamalarini ve Sözlesme hükümlerinden yararlanmalarini saglamak amaciyla yeni ve ek mali kaynaklar temin edeceklerdir; söz konusu ek maliyetler, gelismekte olan Taraf ülke ile 21inci Maddede anilan kurumsal yapi arasinda, Taraflar Konferansi’nca tesbit edilen politika, strateji, program öncelikleri ve uygunluk kriterleri ile ek maliyetleri gösteren listeye uygun biçimde anlasmaya baglanacaktir. Pazar ekonomisine geçis sürecinde olan ülkeler de dahil olmak üzere baska Taraflar da kendi istekleri ile, gelismis olan Taraf ülkelerin yükümlülüklerini üstlenebilirler. Taraflar Konferansi, bu Madde geregince, ilk toplantisinda, gelismis olan Taraf ülkelerle, gelismis olan Taraf ülkelerin yükümlülüklerini kendi istekleri ile üstlenen diger Taraflarin bir listesini hazirlayacaktir. Taraflar Konferansi listeyi düzenli araliklarla yeniden gözden geçirecek ve gerekli degisiklikleri yapacaktir. Baska ülkelerden ve kaynaklardan gönüllü katkilar da tesvik edilecektir. Bu taahhütlerin uygulanmasinda fonlarin yeterliligi, önceden tahmin edilebilirligi ve zamaninda akisinin gerekliligi ve liste kapsamindaki katki sahibi Taraflar arasinda yükümlülük paylasiminin önemi dikkate alinacaktir.

3. Bu Sözlesme’nin uygulanmasi ile ilgili mali kaynaklari temin edecek gelismis olan Taraf ülkeler ve bunlardan yararlanacak gelismekte olan ülkeler, bu amaçla ikili, bölgesel ve çok tarafli diger kanallari da kullanabilirler.

4. Gelismekte olan Taraf ülkelerin bu Sözlesme kapsamindaki taahhütlerini ne ölçüde etkin biçimde uygulayacaklari, gelismis olan Taraf ülkelerin bu Sözlesme kapsamindaki mali kaynaklar ve teknoloji transferi ile ilgili taahhütlerini etkin biçimde uygulamalarina bagli olacak ve gelismekte olan Taraf ülkelerin ilk ve en önemli önceliginin ekonomik ve sosyal kalkinma ve yoksullugun yokedilmesi oldugu gerçegini tam olarak dikkate alacaktir.

5. Taraflar, finansman ve teknoloji transferi ile ilgili girisimlerinde en azgelismis ülkelerin özel ihtiyaçlarini ve durumlarini tam olarak dikkate alacaklardir.

6. Akit Taraflar, gelismekte olan Taraf ülkelerde özellikle küçük ada Devletlerinde, biyolojik çesitlilige bagimliliktan, biyolojik çesitliligin dagilimindan ve mekânsal konumundan kaynaklanan özel kosullari da dikkate alacaklardir.

7. Ayrica, kurak ve yari-kurak bölgelerin, kiyi alanlarinin ve daglik alanlarin bulundugu çevresel açidan en duyarli olanlar da dahil olmak üzere, gelismekte olan ülkelerin özel durumu gözönünde bulundurulacaktir.

Madde 21. Mali Mekanizma
Bu Sözlesme’de yer alan amaçlarla, gelismekte olan Taraf ülkelere, hibe veya ayricalik esasina göre mali kaynaklar temin edilebilmesi için, esas unsurlari bu Maddede tanimlanan bir mekanizma olacaktir. Bu mekanizma, bu Sözlesme’nin amaçlari dogrultusunda Taraflar Konferansi’nin yetkisi ve yönlendirmesi altinda ve Taraflar Konferansi’na karsi sorumlu olarak isleyecektir. Mekanizmanin faaliyetleri Taraflar Konferansi’nin ilk toplantisinda kararlastirilacak kurumsal yapi tarafindan yürütülecektir. Taraflar Konferansi bu Sözlesme’deki amaçlar dogrultusunda, bu kaynaklara erisim ve bu kaynaklarin kullanimi ile ilgili politikayi, stratejiyi, program önceliklerini ve uygunluk kriterlerini tesbit edecektir. Katkilar, Taraflar Konferansinca periyodik olarak kararlastirilmasi gereken kaynak tutarina uygun olarak 20nci Maddede anilan fonlarin önceden tahmin edilebilmesi, yeterli olmasi ve zamaninda akisinin saglanmasi gerektigini ve 20nci Maddenin 2nci paragrafinda anilan listeye dahil olan katki sahibi Taraflar arasinda yükümlülügü paylasmanin önemini dikkate alacak sekilde düzenlenecektir. Gelismis olan Taraf ülkeler ve baska ülke ve kaynaklar gönüllü katkilarda bulunulabilirler. Mekanizma demokratik ve seffaf bir yönetim sistemi çerçevesinde isleyecektir.

2.Taraflar Konferansi, bu Sözlesme’nin amaçlarina uygun olarak, ilk toplantisinda politika, strateji ve program öncelikleri ile birlikte, mali kaynak kullaniminin düzenli olarak izlenmesi ve degerlendirilmesi de dahil olmak üzere mali kaynaklara erisim ve bu kaynaklarin kullanimi ile ilgili ayrintili uygunluk kriterlerini ve esaslarini belirleyecektir. Taraflar Konferansi, mali mekanizmayi isletmekle görevlendirilen kurumsal yapi ile istisarelerde bulunduktan sonra, yukaridaki 1inci paragrafa geçerlilik kazandiracak düzenlemeleri karara baglayacaktir.

3.Taraflar Konferansi, bu Sözlesme’nin yürürlüge girmesinden en erken iki yil sonra ve ondan sonra da düzenli olarak, yukaridaki 2nci paragrafta anilan kriter ve esaslar da dahil olmak üzere, bu Madde kapsaminda olusturulan mekanizmanin etkinligini gözden geçirecektir. Bu incelemeye dayali olarak, gerekirse mekanizmanin etkinligini arttirmak için uygun tedbirleri alacaktir.

4. Akit Taraflar, biolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi için mali kaynak temin etmek üzere mevcut mali kurumlari güçlendirmeyi degerlendireceklerdir.

Madde 22. Diger Uluslararasi Sözlesmelerle Iliski
1. Akit Taraflardan herhangi birinin mevcut uluslararasi bir anlasmadan dogan hak ve yükümlülüklerini kullanmasi biyolojik çesitlilik için ciddi bir zarar veya tehdite yol açmadigi sürece, bu Sözlesme’nin hükümleri bu tür hak ve yükümlülükleri etkilemeyecektir.

2. Akit Taraflar, deniz çevresi açisindan bu Sözlesme’yi, Devletlerin deniz hukuku kapsamindaki hak ve yükümlülükleriyle tutarli biçimde uygulayacaklardir.

Madde 23. Taraflar Konferansi
1. Bu Sözlesme ile bir Taraflar Konferansi ihdas edilmektedir. Taraflar Konferansi’nin ilk toplantisi, Birlesmis Milletler Çevre Programi Yetkili Müdürü’nün çagrisi üzerine, bu Sözlesme’nin yürürlüge girmesinden en geç bir yil sonra yapilacaktir. Taraflar Konferansi’nin bundan sonraki olagan toplantilari, ilk toplantisinda Konferans tarafindan belirlenecek düzenli araliklarla yapilacaktir.

2.Taraflar Konferansi’nin olaganüstü toplantilari, Konferans tarafindan gerekli görülebilecek diger zamanlarda, veya Taraflardan herhangi birinin talebi üzerine, bu talep Sekretarya’ya iletildikten sonraki alti ay içinde Taraflarin en az üçte biri tarafindan desteklenmesi halinde yapilir.

3. Taraflar Konferansi, kendisi için ve kurabilecegi herhangi bir yardimci organ için usul kurallarini ve Sekretarya’nin finansmanini yöneten mali kurallari oydasma yoluyla anlasmaya baglayip benimseyecektir. Taraflar Konferansi her olagan toplantisinda, bir sonraki olagan toplantiya kadar olan mali dönem için bir bütçe kabul edecektir.

4. Taraflar Konferansi bu Sözlesme’nin uygulanmasini inceleyecek ve bu amaçla:
(a) 26nci Maddeye uygun olarak sunulacak bilgilerin ne sekilde ve hangi zaman araliklari ile iletilecegini belirleyecek, bu bilgileri ve yardimci herhangi bir organ tarafindan sunulan raporlari inceleyecektir;
(b) 25nci Maddeye uygun olarak, biyolojik çesitlilik konusunda sunulan bilimsel, teknik ve teknolojik tavsiyeleri inceleyecektir;
(c) 28inci Maddeye uygun olarak gerekli protokolleri inceleyecek ve kabul edecektir;
(d) 29uncu ve 30uncu Maddelere uygun olarak bu Sözlesme’de ve eklerinde yapilmasi gereken degisiklikleri inceleyecek ve kabul edecektir;
(e) Herhangi bir protokolde ve bu protokolün eklerinde yapilacak degisiklikleri inceleyecek, ve bu degisikliklerin yapilmasina karar verildigi takdirde, ilgili protokolün taraflarina bu degisikliklerin kabul edilmesini önerecektir;
(f) Gerektiginde, 30uncu Maddeye uygun olarak, Sözlesme’ye yeni ekler yapilmasini inceleyecek ve kabul edecektir;
(g) Özellikle bilimsel ve teknik tavsiyelerde bulunmak üzere, bu Sözlesme’nin uygulanmasi için gerekli görülen yardimci organlari kuracaktir;
(h) Bu Sözlesme kapsamindaki konularla ilgili sözlesmelerin yetkili organlari ile uygun isbirligi biçimleri olusturmak amaciyla, bu organlarla Sekretarya araciligi ile temas kuracaktir; ve

(i) Bu Sözlesme’nin isleyisinde kazanilan deneyimin isiginda, bu Sözlesme’nin amaçlarinin gerçeklestirilmesi için gerekli olabilecek ek tedbirleri inceleyecek ve alacaktir.

5. Birlesmis Milletler, Birlesmis Milletler’in ihtisas teskilatlari, Uluslararasi Atom Enerjisi Kiirumu ve bu Sözlesme’ye taraf olmayan Devletler, Taraflar Konferansi toplantilarinda gözlemci olarak temsil edilebilir. Biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi ile ilgili alanlarda yetkili olan ve Taraflar Konferansi’nin bir toplantisinda gözlemci olarak temsil edilmek istedigini Sekretarya’ya bildirmis olan hükümetler veya hükümetlerdisi diger organ veya kuruluslar, hazir bulunan Taraflardan en az üçte biri itiraz etmedigi sürece, toplantiya katilabilirler. Gözlemcilerin toplantiya alinmalari ve katilimlari, Taraflar Konferansi’nca kabul edilen usul kurallarina tabi olacaktir.

Madde 24. Sekretarya
1. Bu Sözlesme ile bir Sekretarya ihdas edilmektedir. Sekretarya asagidaki görevleri yürütecektir:

(a) 23üncü Maddede öngörülen Taraflar Konferansi toplantilarini düzenlemek ve bu toplantilara servis saglamak;
(b) Herhangi bir protokol ile kendisine verilen görevleri yerine getirmek;
(c) Bu Sözlesme kapsaminda yürüttügü görevlerle ilgili raporlar hazirlamak ve bu raporlari Taraflar Konferansi’na sunmak;
(d) Ilgili diger uluslararasi organlarla esgüdüm saglamak ve özellikle görevlerini etkin biçimde yerine getirmek için gerekli olabilecek idari ve akdi düzenlemeleri yapmak; ve
(e) Taraflar Konferansi’nca kararlastirilabilecek diger görevleri yerine getirmek.

2. Taraflar Konferansi ilk olagan toplantisinda, bu Sözlesme kapsaminda Sekretarya görevini yürütmek istedigini beyan etmis ve ehliyet sahibi mevcut uluslararasi örgütler arasindan sekretaryayi tayin edecektir.

Madde 25. Bilimsel, Teknik ve Teknolojik Danisma Amaçli Yan Organ
l. Bu Sözlesme ile, Taraflar Konferansina ve uygun oldugunda yardimci organlarina bu Sözlesme’nin uygulanmasi konusunda zamaninda tavsiyelerde bulunmak üzere, bilimsel, teknik ve teknolojik danisma amaçli bir yan organ ihdas edilmektedir. Bu organ tüm Taraflarin katilimina açik olacak ve birden fazla bilim dalini içerecektir. Bu organ ilgili uzmanlik dalinda ehliyet sahibi hükümet temsilcilerini kapsayacaktir. Organ, çalismasi ile ilgili tüm konularda Taraflar Konferansi’na düzenli rapor verecektir.

2. Bu organ, Taraflar Konferansi’nin yetkisi altinda ve onun belirledigi esaslara uygun olarak ve onun istegi üzerine:

(a) Biyolojik çesitliligin durumu ile ilgili bilimsel ve teknik degerlendirmeler sunacaktir;

(b) Bu Sözlesme hükümlerine uygun olarak alinan önlem türlerinin etkileri ile ilgili bilimsel ve teknik degerlendirmeler hazirlayacaktir;

(c) Biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi ile ilgili yenilikçi, verimli ve en gelismis teknolojileri ve “know-how”i belirleyecek, gelismeyi tesvik etmenin ve/veya bu teknolojileri transfer etmenin yollari ve olanaklari ile ilgili tavsiyelerde bulunacaktir;

(d) Biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürdürülebilir kullanimi ile ilgili arastirma ve gelistirmede uluslararasi isbirligi ve bilimsel programlar konusunda tavsiyelerde bulunacaktir; ve

(e) Taraflar Konferansi’nin ve yardimci organlarinin organa yöneltecegi bilimsel, teknik, teknolojik ve metodolojik sorulara cevap verecektir.

3. Bu organin islevleri, yetkileri, teskilatlanmasi ve isleyisi Taraflar Konferansinca daha ayrintili biçimde tanimlanabilir.

Madde 26. Raporlar
Akit Taraflarin her biri, Taraflar Konferansi’nca belirlenecek araliklarda, bu Sözlesme hükümlerinin uygulanmasi için aldigi tedbirler ve bu tedbirlerin bu Sözlesme’nin amaçlarini gerçeklestirmekteki etkinligi konusunda Taraflar Konferansi’na rapor verecektir.

Madde 27. Uyusmazliklarin Çözümlenmesi
1. Akit Taraflar arasinda bu Sözlesme’nin yorumlanmasi veya uygulanmasi ile ilgili bir uyusmazlik çikmasi halinde ilgili taraflar bu uyusmazligi müzakereler yoluyla gidermeye çalisacaklardir.

2. Ilgili taraflar müzakereler sonucunda mutabakata varamadiklari takdirde müstereken, üçüncü bir tarafin yardimlarini veya araciligini talep edebilirler.

3. Herhangi bir Devlet veya bölgesel ekonomik bütünlesme teskilati bu Sözlesme’yi onadigi, kabul ettigi, onayladigi veya bu Sözlesme’ye katildigi sirada veya daha sonraki herhangi bir tarihte, yukaridaki 1inci veya 2nci paragrafa uygun olarak çözümlenmeyen bir uyusmazlik için, uyusmazliklarin çözümlenmesi konusunda asagida öngörülen yollardan birini veya her ikisini baglayici kabul ettigini yazili olarak Depozitere beyan edebilir:

(a) Ek II’nin 1inci kisminda yer alan usule uygun hakemlik;

(b) Uyusmazligin Uluslararasi Adalet Divani’na sunulmasi.

4. Uyusmazliga taraf olanlarin, yukaridaki 3üncü paragraf uyarinca bu paragrafta öngörülen yollari veya herhangi bir usulu kabul etmemeleri halinde, taraflar bunun disinda bir mutabakata varmadiklari sürece, uyusmazlik Ek II’nin 2nci kismina uygun olarak uzlasma komisyonuna sunulur.

5. Ilgili protokolde aksi sart kosulmadigi sürece, bu Madde hükümleri protokoller için de uygulanir.

Madde 28. Protokollerin Kabul Edilmesi
1. Akit Taraflar bu Sözlesme’nin protokollerinin formülasyonunda ve kabul edilmesinde isbirligi yapacaklardir.

2. Protokoller Taraflar Konferansi toplantisinda kabul edilir.

3. Önerilen herhangi bir protokol metni, bu toplantidan en az alti ay önce Sekretarya tarafindan Akit Taraflara iletir.

Madde 29. Sözlesme’nin veya Protokollerin Degistirilmesi
1. Akit Taraflardan herhangi biri bu Sözlesme’de degisiklik yapilmasini teklif edebilir. Bir protokole Taraf olanlardan herhangi biri o protokolde degisiklik yapilmasini teklif edebilir.

2. Bu Sözlesme’de yapilacak degisiklikler Taraflar Konferansi toplantisinda kabul edilir. Herhangi bir protokolde yapilacak degisiklikler ise, sözkonusu Protokol Taraflarinin toplantisinda kabul edilir. Bu Sözlesme’de veya herhangi bir protokolde yapilmasi önerilen degisiklik metni, bu protokolde aksi öngörülmedikçe, degisiklik metninin kabul edilmesi önerilen toplantidan en az alti ay önce Sekretarya tarafindan sözkonusu belgenin taraflarina iletilir. Sekretarya, bilgilendirmek amaciyla önerilen degisiklikleri bu Sözlesme’yi imzalayanlara da gönderir.

3. Taraflar bu Sözlesme’de veya herhangi bir protokolde, yapilmasi önerilen degisiklik üzerinde oydasma yoluyla anlasmaya varmak için her türlü çabayi göstereceklerdir. Oydasma saglanmasi için harcanan tüm gayretlere ragmen bir anlasmaya varilamamasi halinde, degisiklik son çare olarak sözkonusu belgeye taraf olan ve toplantida hazir bulunup oy kullananlarin üçte ikisinin çogunlugu ile kabul edilir ve Depoziter tarafindan, onaylanmak ve kabul edilmek üzere tüm Taraflara gönderilir.

4. Degisikliklerin kabul edildigi ve onaylandigi Depozitere yazili olarak bildirilir. Yukaridaki 3üncü paragrafa uygun olarak kabul edilen degisiklikler, ilgili protokolda aksi belirtilmedigi sürece bu protokole Taraf olanlarin veya bu Sözlesme’nin Akit Taraflarinin en az üçte ikisinin onama, kabul veya onay belgelerini tevdi etmesinden sonraki doksaninci günde, bu degisiklikleri kabul eden taraflar arasinda yürürlüge girer. Degisiklikler bundan sonra, baska herhangi bir Taraf için, bu Tarafin degisikligi kabul ettigini veya onayladigini gösteren belgeyi tevdi etmesinden sonraki doksaninci günde yürürlüge girer.

5. Bu Maddedeki “hazir bulunan ve oy kullanan Taraflar”, hazir bulunup da olumlu veya olumsuz oy veren Taraflar anlamina gelir.

Madde 30. Eklerin Kabul Edilmesi ve Degistirilmesi
1.Bu Sözlesme’nin veya herhangi bir protokolünün ekleri Sözlesme’nin veya ilgili protokolun ayrilmaz bir parçasi olacak ve açikça aksi belirtilmedigi sürece, bu Sözlesme’ye veya protokollerine atifta bulunuldugunda, ayni zamanda bunlarin eklerine de atifta bulunuldugu kabul edilecektir. Bu ekler bilimsel, teknik, idari ve usulle ilgili konularla sinirli olacaktir.

2. Herhangi bir protokol, kendi ekleri için aksi bir hükme yer vermedigi sürece, bu Sözlesme’ye veya protokollere yeni eklerin teklif edilmesinde, kabul edilmesinde ve yürürlüge girmesinde asagidaki usul uygulanir:

(a) Bu Sözlesme’nin veya herhangi bir protokolün ekleri 29uncu Maddede belirtilen usule uygun olarak teklif ve kabul edilir;

(b)Bu Sözlesme’ye ilave edilecek yeni bir eki veya Taraf oldugu bir protokolün ekini onaylama imkâni olmayan herhangi bir Taraf, Depoziterin o ekin kabul edildigini bildirdigi tarihten itibaren bir yil içinde, bu durumu yazili olarak Depozitere bildirir. Depoziter, kendisine gelen bu bildirimden tüm taraflari gecikmeden haberdar eder. Taraflar daha önceki bir itiraz beyanini herhangi bir zamanda geri çekebilirler; bu durumda ekler, asagidaki alt-paragraf (c)’ye tabi olarak sözkonusu Taraf için yürürlüge girer;

(c) Ek, bu Sözlesme’nin veya ilgili protokolün, yukarida alt-paragraf (b) hükümlerine uygun olarak bildirimde bulunmamis tüm Taraflar için, Depoziter tarafindan kabulünün bildirildigi tarihten itibaren bir yillik sürenin bitiminde, yürürlüge girer.

3. Bu Sözlesme’nin veya herhangi bir protokolün eklerinde yapilacak degisikliklerin önerilmesi, kabul edilmesi ve yürürlüge girmesi, Sözlesme’nin veya herhangi bir protokolünün eklerinin önerilmesinde, kabul edilmesinde ve yürürlüge girmesinde uygulanan usulün aynisina tabidir.

4. Yeni bir ek veya bir ekte yapilan degisiklik, bu Sözlesme’deki veya herhangi bir protokolündeki degisiklikle ilgili ise, Sözlesme’deki veya ilgili protokoldeki degisikligin yürürlüge girdigi tarihe kadar, yeni ek veya ekte yapilan degisiklik yürürlüge girmez.

Madde 31. Oy Hakki
1. Bu Sözlesme’nin veya herhangi bir protokolünün Akit Taraflarinin her biri, asagida 2nci paragrafta belirtilen durum disinda, bir oy hakkina sahiptir.

2. Bölgesel ekonomik bütünlesme teskilatlari, yetkili olduklari konularda oy haklarini, bu Sözlesme’nin veya ilgili protokolun Akit Taraflari arasindan kendi teskilatlarinin üyesi olan Devletlerin sayisina esit sayida oy kullanirlar. Bu teskilatlarin üyesi olan Devletler kendi oy haklarini kullandiklarinda bu teskilatlar oy haklarini kullanmazlar; bu teskilatlar oy kullandiklarindaysa, üye Devletleri kullanmazlar.

Madde 32. Bu Sözlesme ile Protokolleri Arasindaki Iliski
1. Herhangi bir Devlet veya bölgesel ekonomik bütünlesme teskilati bu Sözlesme’nin Akit Tarafi degilse, veya protokolle ayni zamanda bu Sözlesme’nin Akit Tarafi olmadigi takdirde, protokole Taraf olamaz.

2. Herhangi bir protokol kapsamindaki kararlar yalnizca bu protokole Taraf olanlarca alinir. Bir protokolu kabul etmemis veya onaylamamis olan Akit Taraflar, protokole Taraf olanlarin toplantilarina gözlemci olarak katilabilirler.

Madde 33. Imza
Bu Sözlesme 5 Haziran 1992 tarihinden 14 Haziran 1992 tarihine kadar Rio de Janeiro’da ve 15 Haziran 1992 tarihinden 4 Haziran 1992 tarihine kadar New York’da Birlesmis Milletler Genel Merkezi’nde tüm devletlerin ve bölgesel ekonomik bütünlesme teskilatlarinin imzasina açik olacaktir.

Madde 34. Onama, Kabul ve Onay
1. Bu Sözlesme ve protokoller, Devletlerin ve bölgesel ekonomik bütünlesme teskilatlarinin onama, kabul ve onayina tabi olacaktir. Kabul ve onay belgeleri Depozitere tevdi edilecektir.

2.Yukaridaki 1inci paragrafta anilan teskilatlardan, bu Sözlesme’ye veya herhangi bir protokole kendi Üye Devletleri Akit Taraf olmadan Akit Taraf olanlar, ilgili Sözlesme veya protokol kapsamindaki tüm yükümlülüklerle bagli olacaktir. Üye Devletlerinin birinin veya birkaçinin bu Sözlesme’ye veya ilgili protokole Akit Taraf oldugu teskilatlarda, teskilat ve teskilata Üye Devletler, Sözlesme veya ilgili protokol kapsamindaki yükümlülüklerini yerine getirme sorumluluklarini kendileri kararlastiracaklardir. Böyle durumlarda, teskilat ve Üye Devletleri, Sözlesme veya ilgili protokol kapsamindaki haklarini ayni zamanda kullanmayacaklardir.

3.Yukarida 1inci paragrafta anilan teskilatlar, onama, kabul ve onay belgelerinde, Sözlesme’ye veya ilgi1i protokole tabi konularda ne ölçüde yetkili olduklarini beyan edeceklerdir. Bu teskilatlar yetki kapsamlarinda yapilan degisiklikleri de Depozitere bildireceklerdir.

Madde 35. Sözlesme’ye Katilma

1. Bu Sözlesme ve protokoller, imzaya kapandiklari tarihten itibaren Devletlerin ve bölgesel ekonomik bütünlesme teskilatlarinin katilimina açik olacaktir. Katilim belgeleri Depozitere tevdi edilecektir.

2.Yukarida 1inci paragrafta anilan örgütler, katilim belgelerinde, Sözlesme’ye veya ilgili protokole tabi konularda ne ölçüde yetkili olduklarini beyan edeceklerdir. Bu teskilatlar yetki kapsamlarinda yapilan degisiklikleri de Depozitere bildireceklerdir.

3. Bu Sözlesme’ye veya protokollere katilan bölgesel ekonomik bütünlesme teskilatlarina 34üncü Madde’nin 2inci paragrafi uygulanir.

Madde 36. Sözlesme’nin Yürürlüge Girmesi
l. Bu Sözlesme, otuzuncu onama, kabul, onay veya katilim belgesinin tevdi edildigi tarihten sonraki doksaninci günde yürürlüge girer.

2. Her bir protokol, bu protokolde belirtilen sayida onama, kabul, onay veya katilim belgesinin tevdi edildigi tarihten sonraki doksaninci günde yürürlüge girer.

3. Otuzuncu onama, kabul, onay veya katilim belgesi tevdi edildikten sonra bu Sözlesme’yi onayan, kabul eden, onaylayan veya Sözlesme’ye katilan her Akit Taraf için bu Sözlesme, o Akit Taraf’in onama, kabul, onay veya katilim belgesini tevdi ettigi tarihten sonraki doksaninci günde yürürlüge girer.

4. Bir protokolun yukaridaki 2nci paragrafa uygun olarak yürürlüge girmesinden sonra bu protokolu onayan, kabul eden, onaylayan veya protokole katilan Akit Taraf için o protokol, protokolde aksi belirtilmedigi sürece, bu Akit Taraf’in onama, kabul, onay veya katilim belgesini tevdi ettigi tarihten sonraki doksaninci günde veya bu Sözlesme’nin sözkonusu Akit Taraf için yürürlüge girdigi günde, bunlardan hangisi daha sonra ise o tarihte yürürlüge girer.

5. Yukaridaki 1inci ve 2nci paragraflar açisindan, herhangi bir bölgesel ekonomik bütünlesme teskilati tarafindan tevdi edilen herhangi bir belge, bu teskilata Üye Devletler tarafindan tevdi edilen belgelere ilave belgeler olarak kabul edilmez.

Madde 37. Çekinceler
Bu Sözlesme’ye herhangi bir çekince konamaz.

Madde 38. Sözlesme’den Çekilme
1. Her Akit Taraf, bu Sözlesme’nin kendisi için yürürlüge girdigi tarihten iki yil geçtikten sonra herhangi bir tarihte Depozitere yazili bildirimde bulunarak Sözlesme’den çekilebilir.

2. Bu çekilme islemi, çekilme bildiriminin Depoziter tarafindan alindigi tarihten sonra bir yillik sürenin bitiminde veya çekilme bildiriminde belirtilen daha sonraki bir tarihte gerçeklesir.

3. Bu Sözlesme’den çekilen herhangi bir Akit Taraf, ayrica taraf oldugu protokollerden de çekilmis addedilir.

Madde 39. Geçici Mali Düzenlemeler
2lnci Madde kosullarina uygun olarak tamamen yeniden yapilandirilmis olmasi kosuluyla Birlesmis Milletler Kalkinma Programi Global Çevre Imkâni, Birlesmis Milletler Çevre Programi ile Uluslararasi Imar ve Kalkinma Bankasi bu Sözlesme’nin yürürlüge girdigi tarih ile Taraflar Konferansi’nin birinci toplantisi arasindaki sürede, veya 21inci Maddeye uygun olarak hangi kurumsal yapinin tayin edilecegi Taraflar Konferansi’nca kararlastirilana kadar, geçici olarak, 21inci Maddede anilan kurumsal yapiyi olusturacaklardir.

Madde 40. Geçici Sekretarya Düzenlemeleri
Birlesmis Milletler Çevre Programi Yetkili Müdürü’nün olusturacagi Sekretarya, bu Sözlesme’nin yürürlüge girdigi tarih ile Taraflar Konferansi’nin birinci toplantisi arasindaki süre için, geçici olarak, 24üncü Maddenin 2inci paragrafinda anilan Sekretarya olarak kabul edilecektir.

Madde 41. Depoziter
Birlesmis Milletler Genel Sekreteri, bu Sözlesme’nin ve protokollerin Depoziterlik görevini üstlenecektir.

Madde 42. Geçerli Metinler
Arapça, Çince, Fransizca, Ingilizce, Ispanyolca ve Rusça metinlerinin de esit ölçüde geçerli oldugu bu Sözlesme’nin asli, Birlesmis Milletler Genel Sekreteri’ne tevdi edilecektir.
Bu Sözlesme asagida imzasi bulunan tam yetkili temsilciler tarafindan usulüne uygun olarak imzalanmistir.
Bin Dokuz Yüz Doksan Iki yili Haziran ayinin bu besinci gününde Rio de Janeiro’da imzalanmistir.

EK I

BELIRLEME VE IZLEME
1. Sosyal, ekonomik, kültürel veya bilimsel öneme sahip; göçücü türlerin ihtiyaç duydugu; yüksek oranda çesitlilik içeren, çok sayida endemik veya tehdit altinda tür barindiran veya birçok yabani yasam alani ihtiva eden; temsil niteligine sahip, özgün, veya önemli evrimsel ya da baska biyolojik proseslerle baglantili olan, ekosistemler ve yasam ortamlari;

2.Tehdit altinda bulunan; evcillestirilmis veya kültüre alinmis türlerin yabani akrabalari olan; tibbi, tarimsal veya ekonomik deger sahibi; sosyal, bilimsel veya kültürel önem tasiyan veya gösterge niteligindeki türler gibi, biyolojik çesitliligin korunmasi ve sürüdürülebilir kullanimi konusundaki arastirmalar için önem arz eden türler ve topluluklar; ve

3. Sosyal, bilimsel veya ekonomik öneme sahip, tanimlanmis genom ve genler.

EK II
Kisim 1
HAKEMLIK

Madde l
Davaci taraf, taraflarin uyusmazligi 27nci Madde uyarinca hakemlige havale ettiklerini Sekretarya’ya bildirir. Bu bildirimde hakemligin konusu belirtilir ve bildirim özellikle, Sözlesme’nin veya protokolün, yorumlanmasi veya uygulanmasi tartisma konusu olan maddelerini içerir. Taraflar, hakem kurulu baskani tayin edilmeden önce uyusmazligin konusu üzerinde anlasamazlarsa, uyusmazlik konusu hakem kurulu tarafindan belirlenir. Sekretarya bu konuda kendisine ulasan bilgileri bu Sözlesme’nin veya ilgili protokolün tüm Akit Taraflarina gönderir.

Madde 2
Iki taraf arasindaki uyusmazliklarda hakem kurulu üç üyeden olusur. Uyusmazliga taraf olanlarin her biri bir hakem tayin eder; bu sekilde tayin edilen iki hakem anlasarak hakem kurulu Baskani olacak üçüncü hakemi tayin ederler.

 Kanun :29 Agustos 1996 tarih ve 4177 sayi
Bakanlar Kurulu Karari: 21 Kasim 1996 tarih ve 96/8857 sayi
Resmî Gazete :27 Aralik 1996 tarih ve 22860 sayi

Yorum (0)

RSS yorumları

İsim

Başlık

Yorum

Gönder