Elmas ucun koniklik açisi 120° olup en uç kismi 0.2 mm yariçapinda, küre parçasi biçiminde yuvarlatilmistir. Rockwell sertlik degerleri daima sembol bir harfle birlikte beyan edilir ki bu sembol harf batici ucun tipini, kullanilan yükün miktarini ve kadran üzerinde okunacak bölümü belli eder.

Rockwell Cihazi:

            Rockwell sertlik degerini tayin için kullanilan cihaz esas olarak batici bir ucun, belirli bir muayene seraitinde, örnege batis derinligini tayin etmek suretiyle sertlik ölçülmesine yarar. Batici uç ya çelik bir bilyadir, yahut ucu küresel konik elmastir. Bu maksatla kullanilan özel cihazin bölümlü kadraninda okunan sertlik degeri itibari bir sayi olup birbiri üzerine inzimam eden iki izin sebep oldugu çöküntünün derinligi ile ilgilidir. Bölümleme ters olarak yapildigi için daha sert olan malzemede daha yüksek sayi elde edilir. Evvela 10 kgf.’lik küçük yük uygulanarak bir ilk batis yapilir. Bu suretle batici uç malzeme üzerine oturur ve onu yerinde tutar. Siyah rakamli bölüm üzerinde kadran sifira getirilir ve daha sonra büyük yük uygulanir. Bu büyük yük, uygulanan toplam yük olup derinlik ölçmesi sadece küçük yükten büyük yüke kadar artistan mütevellit derinlik artisina baglidir.

            Büyük yük uygulandiktan ve kaldirildiktan sonra, standart isleme göre, küçük yük hala uygulanir durumda iken kadranin gösterdigi deger okunur. Batici uç olarak çelik bilya kullanildigi zaman büyük yükün 60 kgf veya 100 kgf alinmasi mutaddir, fakat gerektigi zaman diger yükler de kullanilabilir. Ucu küresel konik elmas uç kullanildigi zaman büyük yük genel olarak 150 kgf.’dir. Bilya biçimindeki batici ucun çapi normal olarak 1.588 mm (1/16 inç)’dir, fakat yumusak metaller için daha büyük çapli, mesela 3.175 mm (1/8 inç), 6.35 mm (1/4 inç) veya 12.7 mm (1/2 inç)’lik bilyalar kullanilabilir. Çesitli yük ve batici uç kombinasyonlari bu suretle saglanir ve en elverisli olarak hangi kombinasyonun kullanilacagini edinilen tecrübe tayin eder.

            Rockwell Sertlik Skalalari:

            Rockwell sertlik degerleri genel olarak Tablo-1’de belirtilen standart skalalardan birine göre tayin edilir ve bildirilir. Hiçbir Rockwell sertlik degeri sadece tek bir rakamla ifade edilmez. Muayenenin yapilisinda kullanilan baticinin tipini ve yükün miktarini mutlaka bir sembolle belirtmek gerekir. Her durum için küçük yük 10 kgf’dir ve bu küçük yük uygulandiktan sonra kadran ayar edilir ve gösterge C – skalasinda sifiri, B – skalasinda 30’u gösterecek duruma getirilir.

            Herhangi bir skalada 100 rakamindan daha büyük degerler veren malzemede bilya biçimindeki batici uçlarin kullanilmasi tavsiye edilmez. Zira bu takdirde dogruluk daha azdir ve bilya yassilasir. Keza 20’den daha küçük degerler veren malzemede elmas konik batici uçlarin kullanilmasi tavsiye edilmez. Rockwell sertlik muayenesinde, bir Rockwell sayisi batici ucun 0.002 mm’lik hareketinin karsiligi olan derinliktir.

            Rockwell sertlik skalalarinin tipik kullanma yerleri Tablo-1’de gösterilmistir. Bazi hallerde birden fazla Rockwell skalasi kullanilabilir. Kullanmaya elverisli en büyük bilya ile ölçme yapmak gerekir. Zira batici ucun boyutlari büyüdükçe ölçmenin dogrulugu kaybolur. Bunun istisnasi homogen olmayan yumusak bir malzeme muayene edildigi zamandir ki bu takdirde tercihen büyük boyda bilya kullanilir ve alani daha büyük bir iz elde edilerek ortalamaya yakin degerler bulunur.

TABLO-1 Rockwell Sertlik Skalalari

            Batici Uçlar:

            Standart batici uçlar, ucu küresel elmas konik batici uç ile, 1.588 mm (1/16 inç), 3.175 mm (1/8 inç), 6.35 mm (1/4 inç) ve 12.7 mm (1/2 inç) çapinda çelik bilyalardir. Elmas batici uç 120 ± 0.5°’lik bir açi teskil eden bir koni ile tepe noktasi 0.2 mm yariçapinda bir küre parçasindan ibarettir. Kullanilan çelik bilyalarda yüzey düzgünsüzlükleri bulunmamalidir. Bilyalarin çapi nominal degerden ± 0.0035 mm’den daha farkli bulunmamalidir. Ucun çevresi zaman zaman bir büyüteçle kontrol edilmelidir. Böyle bir kontrol, elmas uçtan herhangi ufak bir parçanin kopup kopmadigini, bilya seklindeki ucun yassilasmadigini meydana çikarir. Eger böyle bir özür görülürse uç degistirilmelidir. Batici uç üzerinde, toz, kir, gres ve tufal gibi yabanci maddeler bulunmamalidir; bu gibi seyler sonuçlara etki eder.

            Mesnetler:

            Kullanilacak olan mesnet muayene edilecek örnegin oturtulmasina elverisli olmalidir. Silindir biçimindeki parçalar V – seklindeki mesnetler üzerine konularak muayene edilmelidir. Bu biçim mesnetler örnege desteklik ederken ucun ekseni ile mesnedin ekseni ayni dogrultudadir. Silindir biçimindeki parçalar ayni zamanda uygun bir tarzda tabana yerlestirilmis ve mandala tesbit edilmis sert, paralel ve çift silindirler üzerinde de muayene edilebilir. Yassi olan parçalar düz bir mesnet üzerine konularak muayene edilir. Bu gibi mesnetlerin yüzeyi düzgün ve bu düzlem batici ucun eksenine dikey durumdadir. Mükemmel bir suretle yassi olmayan ince malzeme veya örnekler için kullanilan düz tabanli mesnetlerin ortasinda bir çikinti bulunur. Bu çikintinin çapi yaklasik olarak 6 mm ve yüksekligi yaklasik 20 mm olup tepe kismi parlatilmistir; eziklik ve derin yaralar yoktur. Bu çikintinin Rockwell sertligi en az 60 RC’dir.

            Örnek kalinligi için gerekli sartlar karsilandigi takdirde, mesnet üzerinde iz meydana getirilmesi gibi bir tehlike mevcut degildir. Fakat örnek çok ince ise, izin meydana getirildigi yüzeyin aksi tarafinda bir kabariklik görülebilir; bunun sonucu olarak mesnet hasara ugrayabilir. Keza mesnedin batici uca kazaen çarpmasi da böyle bir hasar yapabilir. Sayet herhangi bir sebepten ötürü mesnet hasara ugramissa degistirilmelidir. Zira gözle görülebilecek kadar çizik veya ezik olan mesnetler kullanilarak ince malzemede yapilan sertlik ölçümleri yanlis sonuç verir.

            Çok yumusak malzemenin sertligini tayin ederken yukarida belirtilen çikintili mesnetler kullanilmamalidir. Zira muayene örneginin kalinligi ne olursa olsun, yüklenen yük etkisi ile mesnet örnegin alt tarafina batabilir.

            Kalibrasyon Bloklari:

            Belirtilmis bulunan isteklere göre hazirlanmis kalibrasyon bloklari muayene cihazinin periyodik kontrollarinda kullanilir. Rockwell muayene cihazinin dogrulugunu tahkik için kullanilan kalibrasyon bloklari mütecanis özellikteki malzemeden olmali, mesnet etkileri bulunmayacak derecede yeter kalinlikta yapilmali, gerek alt, gerekse üst yüzeyi düzgün olmalidir. Muayene edilecek yüzeylerin alani 25 cm²’den fazla olmamalidir. Yüzeyleri parlatilmis olmali ve sertlik okunusuna etki edebilecek derecedeki yüzey özürleri ve uygunsuzluklarin bulunup bulunmadigi kontrol edilmelidir. Bir kalibrasyon blokunun sertlik degeri, dogrulugu kabul edilen bir Rockwell muayene cihazi ile 5 iz meydana getirmek suretiyle tayin edilir. Kalibrasyon bloklarinin kalibrasyonlarinda 5 ölçme yapilir. Sayet blok, dikdörtgen biçiminde ise, 4 okunus kösegenlerinin uç tarafinda, köselerden ve bir tanesi de yaklasik olarak kösegenlerin birlestigi yerde, merkezden alinir. Blok yüzeyi daire seklinde oldugu takdirde, 4 okunus çevre üzerinde, birbirinden yaklasik olarak 90º farkli noktalardan ve bir okunus da merkezden alinir. Bu 5 sertlik degerlerinin toplam dagilisi sertligi 30 RB ve daha yukari olanlarda 2 sertlik degerinden, sertligi 30 RB’den daha düsük olanlarda ise 3 sertlik degerinden fazla olmamalidir. Diger Rockwell skalalarina ait bloklardaki dagilma sinirlari 30 RB’nin tahvil edilmis degerinin alt ve üstünde ayni miktarlar kadar olmalidir. 5 ölçmenin ortalamasi o kalibrasyon blokunun hakiki Rockwell sertligi olarak alinir. Kalibrasyon bloklarinin üzerine bütün 5 ölçmeyi de içine alacak sekilde sinirlanmis degerler markalanir.

Yorum (0)

RSS yorumları

İsim

Başlık

Yorum

Gönder