|
Einstein, uzay-zamanda yayilan dalgaciklar öngörmüstü, ama onlari fark edemiyorduk. Dev detektörler sayesinde, artik onlari yakalayip evrenin gizemlerini aydinlatabilecegiz. Bir yildiz çok büyük bir patlamayla havaya uçuyor...
Dogrusu, süpernova denilen bu yildizlar patladiginda, milyarlarca yildizdan olusan bir galaksi kadar parliyor ve kisa süre sonra sönüyor. Bu arada, uzaya agir elementler de içeren döküntüler saçiyor. Nitekim, dünyamiz da agir elementlerden olusmustur. Süpernovalar evreni baska sekillerde de etkiliyor, uzay-zamanin yapisini yirtarcasina dalgalandiriyor ve dalgalar, evrende milyonlarca isik yili uzaga yayiliyor. Bu görüngü, kütleçekim dalgalari olarak adlandiriyor. Dünyanin dört bir yanindaki gökbilimciler, kütleçekim dalgalarini yakalamak için yarisiyorlar. Kütleçekim dalgalarinin varligi öngörüldügü gibi gözlemlenebilirse, büyük patlamaya kadar geri götürülebilen varsayimlarda bulunabilecegiz. Einstein, 1916'da Genel Görelilik Kurami'ni yayimladiginda, kütleçekim dalgalarinin var oldugunu öne sürmüstü. Görelilik, uzay ve zamanin birbirine dikilmis iki ayrilmaz parça oldugunu belirtiyordu. Artik üçboyutlu uzayi, saatin tik taklarindan ayiramayacaktik; boyutlarla zaman, büyük uzay-zaman yapisini meydana getiriyordu. Garip bir fikir olmasina ragmen, simdiye dek defalarca kanitlandi ve evrenin nasil isledigini tanimladi. Genel Görelilik Kurami'nin öngördügü bir baska sey ise, henüz kanitlanamadi. Aniden hizlanan bir cisim (eger yeteri kadar kütleliyse), uzaktan gözlenebilecek kadar kuvvetli kütleçekim dalgalari yaymaliydi. Yalnizca süpernovalar, çarpisan kara delikler ya da nötron yildizlari, astronomik uzakliklardan gözlemlenebilecek siddetli kütleçekim dalgalari yayabiliyor. Bütün kuramlar kanita gereksinir ve bazen kanitlamak zordur. Kütleçekim dalgalari henüz saptanamadi, çünkü engin uzaya yayildikça zayifliyorlar. Eger bir süpernovanin yaninda durabilseydiniz, kütleçekim dalgalari sizi ve komsu nesneleri paramparça ederdi. Nitekim, bulutsulardaki süpernovalarin gazi nasil dagittigini kütleçekim dalgalarini da hesaba katarak açiklamaliyiz, ama bunu yapamayacak kadar uzaktayiz. Güçlü kütleçekim dalgalari, Dünya'ya ulasana kadar çok zayifliyor. Onlari tespit etmek, 100.000 isik yili çapindaki gökadamizi 3 santimetrelik hata payiyla ölçmek kadar hassas bir girisim. Einstein'in bile kütleçekim dalgalarinin varligindan süphe etmesine sasirmamali.
 |
Fizik 
RSS yorumları