Leptonlar ve kuarklar simdiki bilgilerimize göre elementer parcaciklardir. Yani, kendilerini olusturan baska parçaciklardan yapilmamislardir.Leptonlar içinde hepimizin yakindan tanidigi ‘elektron’ vardir. Elektron simdilik baska parçaciklardan yapilmamis olarak kabul edilmektedir. Leptonlarin spini (dönüs) ½ ve elektrik yükleri -1 veya 0 dir. Yunanca lepton hafif parçacik anlamina gelmektedir.

1-) Leptonlar

2-) Kuarklar
 
3-) Nötrinolar
Elementer parçaciklar içinde adini James Joyce dan alan parçaciklar Kuarklardir.
Kuarklarda spin ½  ve elektrik yükleri 2/3 veya -1/3 olan parçaciklardir.
Simdilik bilinen 6 kuark vardir.

Atom cekirdegi etrafinda bulunan elektron bir elementer parcacik oldugu için
onunla fazla ugrasmayacagiz. Geriye kalan, "çekirdek nedir"?
Sorusuna cevap arayacagiz.

Çekirdek Nukleon adini verdigimiz proton ve nötrondan meydana gelmistir.
Elektron ve çekirdek, içindeki Nötron ile Proton kararli parçaciklardir.
Çekirdegi ilgilendiren parçaciklar ailesi iki kisimdir.

1-) Baryonlar

2-) Mezonlar

Baryonlar agir parcaciklardir, mezonlar orta agir parçaciklardir.
Baryonlar ve Mezonlarin hepsine Hadronlar adi verilir.
Yunanca kuvvetli parçacik anlamindadir.

Kuark kuramina göre Baryonlar 3 kuarktan, Mezonlar ise bir kuark ve
bir antikuarktan olusmuslardir.

Nötron UDD kuarklarindan, Proton ise UUD kuarklarindan meydana gelmistir.

Elektrik yükleri hesaplandiginda 2/3 -1/3-1/3 = 0 yani yüksüz Nötron
ve 2/3+2/3-1/3 = 1 yüklü Proton oldugu görülür.

Hadronlar Ailesi

Bir atom çekirdegini olusturan Hadronlar,Kuarklardan yapilmislardir ve aradaki mezon
alisverisi ile kararli parçaciklar ortaya çikar. Bu olay esnasinda ki kuvvet güçlü
etkilesimdir ve çekirdegi parçalanmadan tutar. Bu olgu ilk kez H. Yukova tarafindan
ortaya konulmustur ve bu olayda en çok rol oynayan mezon pi mezondur.
Ortalikta fazla görülmeyen bu maddelerin ömrü çok kisadir.
Yüklü pi mezon 10-8 sn yasar.

Bir atom çekirdeginin her zaman kararli olmadigini biliyoruz, kararsiz atom
çekirdeklerinde, ki radyoaktif maddelerin çekirdekleri böyledir, çekirdek
parçalanmasi olur bunu saglayan zayif etkilesimdir.

Dogada varolan ve simdilik bilinen 4 temel kuvvetin baglanti kuantasina Gluon adi verilir.

Elektromagnetik kuvvet gluonu FOTON

Zayif Etkilesim kuvvet gluonu W+ W- Z0 parçacigi

Çekim Kuvveti gluonu GRAVITON

Kuvvetli Etkilesim gluonu RENKLI GLUONLAR

dir. Atom çekirdegini ilgilendiren gluonlar Kuarklarin tad dedigimiz özelligini degistirir
ve onlarin yapmis oldugu hadronlari parçalar veya kuarklari zamk gibi birarada tutarak
kararli parçaciklarin yapilmasini saglar.

Simdiye kadar bahsedilen bu parçaciklarin Pauli yasasi ile belirlenen spinleri göz
önüne alindiklarinda (spin parcacigin iç açisal momentumudur), parçaciklar ya
tamsayili spinlere sahiptir. 0 , 1 ,2 …gibi veya yarim tamsayili (buçuklu)
spinlere sahiptir ½ , 3/2 , 5/2 ... gibi. Yari tamsayili spinli parçaciklar
FERMI istatiklerine, tamsayili spin’e sahip olanlar BOSE istatiklerine uyarlar.
Bu nedenle Spinler göz önüne alindiginda parçaciklar iki kisma ayrilirlar.

1-) Fermionlar ( Enrico Fermi den)

2-) Bozonlar ( M. K. Bose dan )

Fermi istatistiklerine uyan parcaciklar ayni anda ayni konumda olamazlar (elektron gibi).

Bose istatiklerine uyanlar ise ayni anda konumda olabilirler (foton dolayisi ile laser gibi).

Tüm bahsedilen parçaciklarin bir antiparçacigi da oldugunu, ki buna antimadde diyoruz.

Unutmamakta fayda var. En çok bilinen örnek Pozitron yani antielektrondur.
"Peki ortalikta antimadde niye görülmüyor?" diyorsaniz sebebi; madde ile
antimadde karsilastiginda, ortaya enerji çikmasidir.

Kisaca özet halinde konuyu anlatmaya çalistik, konu çok genis ve gittikçe
karmasik hale gelmektedir. Korunum yasalari, Pauli disarlama etkisi, Parite,
Ayar teorileri, Sicim teorisi, sekizli yol gibi teferruata girmedik belki ileride
meraklisi artarsa konuyu daha genis olarak inceleriz, simdilik aklinizda bu
kadar kalsin yeter.

Nötrinolar

Nötrinolar leptondur. Yüksüz (nötr) ve sifir veya çok küçük kütleye sahiptirler. Bu yüzden diger parçaciklarla neredeyse hiç etkilesmezler. Bir çok nötrino, bir kere bile etkilesmeden yeryüzünün içinden geçerler.

Nötrinolar degisik bozunma ve etkilesmeler ile üretilir. Örnegin, bir nötron bir proton, bir elektron, ve bir anti-nötrinoya bozunur. Aslinda, fizikçiler nötrinolarin, radyoaktif bozunmalarin dikkatli gözlemleri sounucu varolduklarini varsaymislardir.

Örnegin, bir nötron, bir elektron ve bir protona bozundugunda, elektron ve protonun momentumlari toplami baslangiçtaki nötronunkine esit degildir. Bu yüzden, kayip momentuma karsi gelecek baska bir parçacik olmalidir : yani, nötrino.

Nötrinolar çok sayida üretildiklerinden ve maddeyle çok nadir etkilesmeye girdiklerinden, Evrende çok büyük miktarda bulunurlar. Eger kütleleri varsa, Evrenin toplam kütlesinin çoguna katkida bulunacak ve genislemesini etkileyeceklerdir.

Yorum (0)

RSS yorumları

İsim

Başlık

Yorum

Gönder