Insan, bilgiye ulasirken, duyum süreci, deneyim, akil, inanç, sezgi gibi bilgi baglarini kullanir. Her bag farkli bilgiler olusmasini saglar. Insan bilgisi farkli siniflara ayrilabilir. Birbirlerine benzeyen ve birbirlerinden farklilasan yanlari bulunan bilgi türleri sunlardir:
Gündelik Bilgi

Yasantilardan elde edilen pratik bilgilerin genel adi gündelik bilgidir. Insan yasamini kolaylastiran ve sürdüren bu bilgi türü, sahip oldugumuz en eski bilgi çesididir. Yasami kolaylastirmanin ötesinde; onu olanakli da kilan gündelik bilginin kaynagi yasantinin kendisidir. Deneyimler ve yasantilardan dogar ve genellikle de duyum sürecine dayanir. Yasadigimiz fiziksel ve toplumsal çevreden etkilenen gündelik bilgi, bu açidan kültürel farkliliklar tasir. Hatta giderek herkese göre farkliliklar tasir; çünkü herkesin deyimleri, yasantilari ve bunun ötesinde de hayattan beklentileri, faydasi, çikari birbirinden ayridir. Herkesin üzerinde anlasabilecegi tek bir dogru bulmak olanaksizdir. Bu nedenle de gündelik bilgiler felsefenin ana konusunu olusturmazlar.

Gündelik bilginin elde edilmesinde izlenen yol, yani yöntem, de daha çok andirim (analoji) türü olmasina karsin; kültüre, hatta bireylere göre ayriliklar gösterir. Gündelik bilgiye ulasmamiza yarayan genel-geçer tek bir yöntem yoktur. Çok ve farkli yöntemlerle elde edilen gündelik bilgi için; bu yöntem çoklugu nedeniyle bazi düsünürler; yöntemsiz bilgi diye söz ederler. Oysa gündelik bilgiye ulasmak için çok farkli yöntemler vardir ve bu yöntemlerden her biri kendine göre dogrudur.

Gündelik bilgi, az ya da çok, nesnellik tasir. Çünkü insan, yasamini sürdürebilmek için, dogaya uygun bilgiler edinmek durumundadir. Ancak bu bilgiler, bireysel yasantilara dayandiklarindan zorunlu degildir. Ancak yine de bu bilgilerde az çok neden-sonuç iliskileri bulunur. Ama zorunluluk ve ölçü yoktur.

Gündelik bilgilerin konulari, yasamin her alanina ait ve genellikle de rastlantisal olmanin yani sira, birbiriyle uyumlu olmak zorunda da degildirler. Hatta derin çeliskiler dahi tasiyabilirler. Bu nedenle de düzensiz bilgiler olarak da adlandirilirlar.

Tüm bu olanaksizliklarina karsin gündelik bilgiler, binlerce yil, teknik bilgiye kaynaklik etmislerdir. Hatta hem geçmiste hem de günümüzde gündelik bilgilerin diger bilgi türlerini etkilediklerini veya onlara kaynaklik ettiklerini de gözlemleyebiliriz.

Özetle Gündelik Bilgi
Yasantilardan ve deneyimlerden dogar.
Duyum ve algilara dayanir.
Yasami kolaylastirir, hatta yasami olanakli kilar.
Görelidir. Kültürden kültüre ve hatta bireylere göre degisir.
Analojiktir.
Farkli yöntemlerle elde edilir. Genel bir yöntem yoktur.
Az ya da çok nedensellik tasir. Zorunluluk yoktur.
Sistematik degildir, konu bütünlügü ve mantiksal tutarlilik olmayabilir.
Kendinden farkli bilgi türlerine kaynaklik edebilirler.

Din Bilgisi

Bilenle bilinen arasindaki bagin, bu iki unsurun disinda askin bir varliga olan inançla kurulan bilgi türüdür. Fizik yasalarinin ötesinde bir yaklasim oldugu için metafizik (fizikötesi) bilgiler olarak da degerlendirilirler. Din bilgisinin temel mantigi; evreni ve beni yaratan üstün varlik (genellikle tanri) en dogru bilgiye sahiptir, "O halde dogru bilgi için onu dinlemeli ve ona yönelmeliyim." düsüncesinden kaynaklanir.

Inanç esasina dayanan din bilgisi dogmatiktir. Dini bilgilerden süphe duyulamaz ve dini bilgiler mutlaktir. Fakat mutlaklik, o inanç sistemine inananlar arasinda söz konusudur. Baska bir inanca sahip bir kisi içinse yine ve ancak kendi inançlari mutlak, degismez ve tartisilmazdir. Böyle degerlendirildiginde, tüm mutlaklik iddialarina karsin, din bilgisi de görelidir.

Din bilgisinin dogruluk degeri dogaya uygunlukta aranmaz. Doga din bilgisine uymuyorsa; yanlis bilgide degil, dogadadir.

Din bilgisi sistematiktir. Dünyaya özgün bir bakistir. Kendi içinde mantiksal bir tutarlilik tasimaktadir. Ayrica düzenleyici ve yaptirimci bir güce de sahiptir. Genellikle örgütlüdür.

Din temel olarak üç ana unsurdan olusmaktadir. Bunlar:

Inançlar:
Üstün varlik ve evrene ait temel inaklar vardir. Bunlar tartismasiz ve kuskusuz kabul edilmek zorundadir. Inançlar sistemi dinin, en sabit (duragan - statik) ve en mutlak bilgilerini olusturur. Ayni dine ait mezhep arasinda bile genel bir uzlasi söz konusudur.
Ibadetler:

Üstün varliga karsi kulluk görevinin yerine getirilmesi için yapilmasi gerekenlerdir. Ayni mezhep ve tarikatlar bazinda mutlak olan ibadet bilgileri, farkli tarikat ve mezheplerde, çelisen davranislar bile içerebilmektedir. Bunun da ötesinde, zaman içinde de ibadetlere iliskin degisiklikler söz konusu olabilmektedir. Yani din bilgisinin az çok mutlaklik içeren ama ayni ölçü de degisebilen kesimidirler.
Hukuk ve ahlak kurallari:

Üstün varliga inanmanin, ona ibadetin yani sira, dinler; insanlara kendi kurallarina göre bir toplumsal düzen (hukuk) ve vicdani tavir (ahlak) önerirler. Hatta önermekle de kalmaz bunu yasama geçirmek için zorlayici da olurlar. Hukuk ve ahlaka ait bilgiler din bilgileri içinde en az mutlak olanlardir. Çünkü dinler yayginlastigi ölçüde, farkli toplumsal kültürlerin etkisiyle, farkli yasam biçimlerine dönüsür. Hem yer, hem de zamana göre degiserek mutlak olmaktan uzaklasir.

Özellikle de günümüz laik toplumlarinda din, bir yasam biçimi olmaktan ziyade, vicdan olayi biçimine dönüserek tanri ile insan arasinda bir iliski ve bilgi biçimine dönüsmüstür.
Özetle Dini Bilgi

Inanca dayanir.
Dogmatiktir.
Sistematiktir.
 Dogaya uygunluk aranmaz.
Mutlaktir. Ancak degismez degil tersine görelidir.

Teknik Bilgi
Insan dogayi degistirirken alet yapar ve bu aletleri kullanir. Alet yapmak için gerekli bilgi teknik bilgidir. Teknik bilgi, adini, Yunanca "beceri" anlamina gelen "techne-tekne" sözcügünden almistir.

Teknik bilgi, somut varlik alanina ait bilgidir. Teknik bilgi, özellikle baslangiç döneminde gündelik bilgiye dayanmaktadir. Günümüzün gelismis toplumlarindaysa tamamen bilimsel bilginin bir uygulama alani biçimindedir. Bu nedenle de Bilim ve Teknik birbirinden ayrilmaz bir bütünlük içerisindedir. Hatta toplumlarin gelismislik düzeylerine iliskin önemli bir ölçüdür.

Teknik bilgi, yasantilar ve deneyimlerden çok, akla ve düsünceye dayanir. Teknik yaratici insan aklinin ürünüdür. Bir anlamda da teorik bilgilerin somutlasmasidir. Insanligin ortak degerleri arasinda yer alir, yani evrenseldir.

Amaci, ürettigi alet araciligiyla dogayi insan lehine degistirmek ve insani daha iyi yasatmak olan teknik bilgi; çogu zaman hayati zorlastirir bir nitelik tasiyabilmektedir. Teknik, bugün, insanin önünü açmak söyle dursun, dogrudan insani yok etmeye yönelik silah teknolojisi biçiminde ya da yarattigi pek çok çevre sorunuyla insanligin gelecegini tehdit eder duruma dahi gelmistir.

Teknik bilgi, tarihsel süreç içerisinde, üç farkli asama geçirmistir.

1. Alet teknolojisi,
2. Makine teknolojisi,
3. Otomasyon teknolojisi.

Sanat Bilgisi
Teknik gibi sanat da insanin dogada olmayan bir seyi yaratmasi, üretmesi demektir. Ancak teknikte amaç insan yasamini kolaylastirmaktir. Sanatin buna benzer pratik bir amaci yoktur. Sanat üretiminin amaci "güzel" ve estetik hazdir.

Sanat bilgisine ulasilirken, akil, düsünme gibi bilgi aktlarinin yani sira, düs gücü, sezgi gibi baglar da kullanilir.

Sanat bilgisi hayale genis ölçüde yer verdiginden sanat bilgisinin dogaya uygun olmasi zorunlu degildir. Sanatin, objelere iliskin dogru bilgiler vermek gibi bir amaci yoktur.

Sanat bilgisi, yaratici insan akilinin ürünüdür. Bu açidan, sanat bilgisi, öznel ve özgün bir üründür. Essizlik onun en belirgin özelligidir. Ayni sanatçi bile farkli zamanlarda, ayni objeyi, farkli bir tavirla ele alip farkli yorumlara ulasabilir.

Sanat bilgisi farkli araçlarla ifade edilebilir. Bu da, ayni temalarin farkli malzemelerle islendigi, çok farkli sanat alanlarinin dogmasini saglar. Resim, müzik, heykel, edebiyat, sinema, mimari, tiyatro gibi pek çok sanat dallari vardir.

Bilimsel Bilgi
Sinirlari önceden belirlenmis bir alanda, bilmek amaci ile, genelgeçer bilgilere ulasmak için, sistemli olarak ve belli bir yöntemle elde edilen bilgilerdir.

Yorum (0)

RSS yorumları

İsim

Başlık

Yorum

Gönder