Genelde Kelaino ve ya Klymenedir. Çocuklari ise tufan mitosunda da rol oynayan Deukalion , lykos ve Khimaireus, bunlarin yanina bazen Aitnaios, Hellen ve Thebede eklenir.
Bu dört kardesinde kaderi korkunçtur . Bunlardan iki tanesi; Menoitios ile Atlas Zeus’a karsi geldiklerinden, diger Titanlarla birlikte cezalandirilmislardir. Atlas dünyanin bittigi yerde Hesperidesler’in önünde gök kubbeyi omuzlarinda tasima cezasina çarptirilmisti. Homeros’a göreyse; Atlas gökle yeri ayiran sütunlari tasir . Menoitos’u yildirimlara çarparak yerin dibine kapatir. Prometheus ile Epimetheus’un ise cezalari baska türlü oldu. Prometheus’u ise bir daga zincirleterek cigerini bir kartala yedirtir.Diger kardesi epimetheus’un basina bela olsun diye ilk kadini yaratir ve ona gönderir. Bunlarin ikisi de insanin yaratilmasinda önemli rol oynadilar.
Zeus’un böyle korkunç cezalari Iapetos ogullarina vermesinin nedenini; bu dört Titan oglunun aldiklari sifatlardan anliyoruz. Bu dört Titan’da akil yönünden üstündürler ve bu üstünlükleriyle övündükleri gibi, sürekli olarak Zeus’a karsi gelirler . Zeus akil gücünü elinde tutar ve bu gücü baskasinda görmesi de onu çok öfkelendirir. Bunun yaninda Prometheus sürekli olarak Zeus’un bu öfkesinin körükler durur. Zekasini ve gelecegi önceden görme gücünü Zeus’u aldatmak küçük düsürmek için kullanir.

PROMETHEUS'UN NITELIGI
Iapetosogullari içinde en akilli ve en bilge olan Prometheus, Titanlarin ayaklanmasinda kendi soyunun yenilecegini önceden görmüs, kardesi Epimetheus’u da ikna ederek, Zeus’un yani Olymposlular’in yaninda yer almislardir. ‘Olaylari gören’ , ‘önlemleri zamanin da alan Prometheus zekayi , kurnazligi, kisilinde somutlastirmayi da bilmistir. Athena’nin dogumunda da yer alan Prometheus , ondan uygar bir hayat için ne gerekliyse hepsini ögrenmis ve bunu basina gelecekleri bildigi halde insanlara sunmaktan onlarin yaninda yer almaktan çekinmemistir.
Prometheus’un adi önceden gören anlamina gelir. Gaia’nin nasil ki Kronos’un devrilecegini gördügü gibi, Zeus’un da bir gün oglu tarafindan devrilecegini bilir. Fakat bu sirri Zeus’a söylemekten kaçinirdi.

INSANIN YARATILMASI EFSANESI
Insanoglunun yaratilmasi konusunda degisik görüsler olmustur. Bazilari insani yaratma isini Titanlarla yapilan savasta, Zeus’un yaninda yer alan Prometheus’a ve kardesi Epimetheus’a verildigini söylerler. Prometheus’un insani maddeden yarattigi yada baska bir deyisle yaptigi efsanesi I.Ö. IV.yy. da ortaya çikar. Bu efsane belki de tufandan sonraki insanlik çagina aittir. Prometheus diger bütün tanrilardan daha akilliydi. Buna karsilik kardesi Epimetheus akil yönünden acizdi. Öyle ki insanlari yaratmadan önce en degerli armaganlari, hayvanlara vermisti; kuvveti, cesareti, kurnazligi, kürkleri, tüyleri, kanatlari, hepsini dagitmisti. Sonra pisman oldu ve durumu Prometheus’a anlatti; Prometheus da insani diger tüm yaratiklardan üstün kilmanin bir yolu olarak onlara, tanrilara benzeyen bir biçim verdi. Ayrica, günese çikarak aldigi atesi de onlara sundu. Içinde halen, kendi irkini yenen ve onlari tahtindan indiren Zeus’a karsi bir öfke besliyordu. Böylece insani yaratarak ondan öcünü alacakti. Çünkü insanlar sonradan tanrilari hiçe sayacak onlarin basina bela olacakti.
Anatole France’nin anlattigi bir mitte ise; Prometheus bir çok heykel yapmisti1. Yalnizca insanin degil, hayvanlarinda heykelini yapmisti. Insanda görülen kusurlarin olmasinin nedeni ise sundandir; Prometheus bir gün, yine kilden insana ait bir çok kafa, kol bacak yapiyordu. Bunlari birlestirerek raflarina diziyordu. O sirada sarap tanrisi Dionysos geldi. Birlikte gezdiler; eglendiler, sarap içtiler. Prometheus geri döndügü zaman çok sarhos olmustu. Bu yüzden bazi küçük hatalar yapti, küçük bir gövdeye büyük bir bas takti, büyük bir gövdeye ait olan uzun kollari ise küçük bir gövdeye takti. Hayatta da büyük baslarin veya uyumsuz gövdelerin olmasinin nedeni buymus.
Bunun disinda Voltaire’nin felsefe sözlügündeki insanin yaratilis kisminda bahsedilen bir mit ise söyledir2; Zeus insanin yarattiktan sonra 25 yil yasamasini yeterli görüyordu. Insan ise sizlandi bunun yetersiz oldugunu, zaten yarisinin uykuyla geçecegini çocukluk dönemini de çikarinca geriye pek bir sey kalmayacagi söyledi. Uzun ömürde dahil tüm iyi özellikler diger yaratilmislara verilmisti. O anda insanin yaninda alti hayvan bulunuyordu bunlar; tirtil, kelebek, tavus, at, tilki ve maymun. Insan bu yaratiklari göstererek Zeusdan onlarin ömürlerinden kendi ömrüne eklemesini istedi. Zeus ise diger hayvanlara haksizlik olacagini söyledi, fakat insanin, hayatinin belli dönemlerinde o hayvanlar gibi yasamasini insana sart kosarak onun ömrünü uzatti. Bundandir ki yeni dogan bir insan önse tirtil gibi yerde sürünür, emekler bu bebeklik dönemidir. Sonra kelebek gibi nese içinde kosar bu çocukluktur. gençliginde ise tavus kusu gibi gururludur. 25-30 yaslarina dogru ev bark sahibi olunca at gibi hayatin yükünü çeker. Kirkindan sonra insan olgunlasir tilki gibi kurnaz olur. Elli yasindan itibaren de maymun gibi çirkinlesir. Baska bir anlatima göreyse; insani tanrilar yaratmistir. Önse altin soy meydana gelmistir. Yasamlarini tanrilar gibi geçirmisler. Altin soydan sonra gümüs soy yaratilmistir. Bu soyun insanlari daha akilsizdi. Bundan sonra pirinç
soy gelmistir. Durmadan birbirleriyle savasirlardi. Bu soyu tanrisal kahramanlar soyu izledi. Birçok efsaneye konu oldular. Sanli bir soydu. Besinci soy ise bugün de yasayanlarin çagidir.

MEKONE OLAYI
Titanlari yenen Olymposlular evreni kendi aralarinda bölüsürler. Sira gelmistir insanlarla anlasmazliklari yola koymaya; Ölümsüzlerle, ölümlü insanlar Mekone de toplanmislar. Kesilen her kurbandaki tanrilarin hesabina payi saptiyorlarmis. Prometheus bu konuda ölümlülerden yana olmustur. Yine kurnazligini göstermis, büyük bir öküzü keserek ikiye ayirmis, bir yana etini koymus, üzerini iskembeyle örtmüs, diger yana kemikleri koymus ve üstünü yagla kaplamis. Eger kuzeni Zeus kötü tarafi seçerse aslan payi insanlarin olacaktir. Aksi olursa üstünlük tanrilarda kalacaktir. Zeus önüne konan paylardan istah verici, yagli olani seçmis. Yagin altinda kemikleri fark edince kendinden geçmis, ve Prometheus’a çok öfkelenmis.

PROMETHEUS'UN ATESI ÇALMASI
Zeus ölümlüleri ve onlarin koruyucusu Prometheus’u cezalandirmak amaciyla, ve bir daha etlerini pisirmesinler diye atesi saklar. Ne var ki, kurnaz prometheus Zeus’u bir kez daha kandirir. Olympos’a çikar, orada günesin alev alev yanan tekerleginden bir kivilcim çalar ve bunu bir rezene kabi içine koyarak ve insanlara götürür. Baska bir anlatima göre Prometheus atesi Hephaistos’un ocagindan çalmistir. Zeus, atesi tekrar insanlarda görünce daha çok öfkelenmis. Hem insanlari Hem de kendisine karsi gelen Prometheus’u cezalandirmak için yeni çareler düsünmüs.

PROMETHEUS'UN CEZALANDIRILMASI
Zeus atesi çalip insanlara vermesinden dolayi, Prometheus’u korkunç bir cezaya çarptirdi.Onu zincirlerle Kaukasos daginda kayaya baglatarak, kara cigerini Ekhidna ile Typhondan dogma bir kartala yedirtti. Kartal her gün gelip karacigerini yiyiyor, ve yenilen ciger her gün yeniden olusuyordu. Bu konuda Hesiodosta olmayan detaylari Aiskhylos’un anlattiklarindan ögreniyoruz3. Zeus’un gelecegiyle ilgili bir sirri yalnizca Prometheus biliyordu. Zeus bir kadinla evlenecekti. Bununla çiftlesmesinden dogacak çocuk, Zeus’un egemenligine son verecekti. Zeus bu cocugun kimden olacagini ögrenmek ve gelecekte de tahtini koruyabilmek için Prometheus’un cigerini yiyen kartali öldürmesi için Herakles’i gönderdi. Herakles, Ekhidna ve Typhondan dogma kartali bir okla öldürdü. Zeus oglunun bu basarisindan çok memnun olmustu. Prometheus’u yeniden tanrilar katina kabul etti . Baska bir anlatiya göreyse herakles sadece kartali öldürdü. Fakat Prometheus’un zincirlerden kurtulmasi için tekrar ölümsüz olmasi gerekmekteydi. Iste bu sirada Kentaurlarla Teselyanin efsanevi
halki Lapitler arasindaki savasta, yanlislikla Herakles’in okuyla yaralanan Kentauros Kheiron, bu acidan kurtulmak için ölmek istedi. Ölümsüz oldugu için ölümsüzlügünü kabul edecek
birini bulmasi gerekiyordu. Prometheus bunu kabul etti ve onu çektigi acilardan kurtardi. Kendiside tekrar özgürlügüne kavustu ve ölümsüz oldu. Prometheus bildigi sirri açikladi;
Zeus, Nereus kiziTthetise gönül vermisti. Bu birlesmeden dogacak çocuk, babasindan daha güçlü olacakti. Zeus’u tahtindan indirecekti. Bu sirri ögrenen Zeus, Thetis’i bir ölümlüyle evlendirmeyi ister. Thetis ise kendisine es olarak seçilen Peleus’la evlenmemek için, deniz kizlarina has yeteneklerini kullanarak, kiliktan kiliga girdi. Fakat sonunda Peleus’la evlenmeye razi oldu. Peleus’la Thetis, Olyposta, tanrilar sofrasinda yapilan evliliklerinden, daha sonra Akhilleus dogdu.

PANDORA
Zeus Prometheus’dan sonrada, onun suç ortagi olarak gördügü, erkekleri cezalandirir. Onlar için kötülük kaynagi olarak gördügü kadini yaratir. Zeus, tanriçalara benzer görünümde çekici kilmasini ve topraktan su ile yogurmasini Hephaistosa buyurur. Athena bedenini uyumlu olarak süsler. el islerini, kumaslar, dokumasini ögretir. Ve süslü kusagini beline sarar. Afrodithe yüzüne dayanilmaz arzu ve zarafet serper. Kharitler boynuna altin gerdanliklar takarlar, horalar çiçeklerle saçlarini donatirlar, haberci Hermes ise ona seytani bir zeka ve kandirma becerisini üfler, ayrica konusma yetisini de verir. Son olarak kiza can versinler diye Zeus, dört rüzgara esmesini söyledi. Bu yaratilan kadina “bütün tanrilarin armagani” anlamina gelen Pandora adinin verirler. Zeus Pandora’ya kapali bir kutu vererek, Epimetheus’a gönderir. Prometheus daha önceden kardesini, Zeusdan hiçbir armagan almamasi konusunda uyarmistir. Epimetheus kardesinin ögütlerini dinlemedi. Pandora’nin çekiciligine karsi koyamadi ve onunla evlendi. O zamana kadar insanlar, kötülügü, hastaligi, sikintiyi bilmiyorlardi. Yeryüzüne, bütün kötülükler bir kutunun içinde gönderilmisti. Tek yapilacak hata kutunun açilmasi olacakti. Pandora’da merak edip yaninda getirdigi kutuyu açinca; acilar,dertler, hastaliklar ,yaslilik, kiskançlik, delilik, ahlaksizlik ,açlik yeryüzüne yayildi. Kutudan tam umut disari çikmak üzereydi ki, Pandora kutuyu kapatti.Kutuya sadece umudu sokabilmisti. Umut hala insanlara, kötülüklere karsi durma, acilarini hafifletme cesaretini veriyor.

TUFAN
Pandora’nin yaratilmasi ve yeryüzüne gönderilmesinden sonra, insan soyu çogalmaya baslar. Beraberinde kötülüklerde çogalir. Insanlar tanrilara yüz çevirirler. Zeus, insan irkini suyla yok etmeye karar verir. Islak kanatli yelleri sarar ortaya, irmaklar, dereler, hizla agaçlari, hayvanlari, insanlari, evleri sürükler. Denizler birbirine karisir. Sonunda tanri sakinlesince bir kayiktaki kadinla erkegi fark eder; Prometheus’un oglu Deukalion’nu ve Epimetheus’la Pandoranin kizi Pyrrha’yi tanir. Onlari Parnassos’a, su yüzeyinde görülen tek daga yönlendirir. Ikisi de, tanrilara sükrederler. Themis onlara, annelerinin kemiklerini alip omuzlarinin üzerinden atmalarini söyler. Deukalion, bu sözlerden anladigi; her seyin anasi olan yerin kemiklerinden, taslarin kastedildigini anlar. Deukalionun attigi taslardan erkekler Pyrrha’nin attiklarindan kadinlar türer.

HESIODOS'TA PROMETHEUS OLGUSU
Zeus, Prometheus kavgasinda önemli olan aslinda olayin nereden kaynaklandigidir. Prometheus, her zaman insanlarin yaninda yer almistir. Bunun altinda yatan neden; intikam duygusudur diyebiliriz. Baska bir degisle, Olymposlular’a yenilerek Tartaros’a kapatilan Titanlarin öcünü alma içgüdüsü yatar.Bu intikami da, insanlardan yana tavir alarak, Olymposlular’in egemenliginin yerine insan egemenligini getirerek yapmak istiyor. Temelde yeni bir devrimin temelini olusturmak ister. Hem zeus’u aldatir, bu yetmiyormus gibi, insanlara karsi kiskirtir. Bundan önceki egemenlik degisimlerinde, örnegin; Kronos, babasi Uranos’u devirmesi kuvvetle Zeus’un babasi Kronosu devirmesi ise akil ve bir yandan da Uranos’la Gaia’nin kilavuzlugu ve kini yatar. Sonuçta, Zeus basa geçer. Akil gücünü ve kaba kuvveti bir arada elinde tutar. Evreni kardesleriyle birlikte paylasirlar ve kendisi de en tepede kendine yer bulur. Karsisinda artik hiçbir güç yoktur. Bu noktada önüne dikilen tek engel Prometheus, bu rolü üstleniyor. Homeros’un eserlerinde adi geçmemesine karsin karsilik Hesiodos ; Theogonia1 , Isler ve Günler 2 de Prometheus’a genis yer vermistir. Hesiodos eserleri diger dönem yazarlarin isledigi, Prometheus temasiyla temelde çok benzerlikler gösterir.

AISKHYLOS'TA PROMETHEUS OLGUSU
Bizim algiladigimiz anlamda, insani yansitan Prometheus ilk kez Aiskylos tragedyasinda karsimiza çikar4. Temelde Hesiodos’la ayni efsane kaynaklarini takip etmektedir. Aiskhylos’un , tragedyasinda Prometheus, haksiz yere zincire vurulmus olarak Zeus’un emriyle, Hepahistos yanina Kratos (güç) ve Bia( bela)’i alarak Prometheus’u kollarindan ve ayaklarindan kayaya zincirletmektedir. Bu sirada, Hepahistos’un israrla Zeus’a karsi isyankar olmamasi konusundaki nasihatlarina karsilik Prometheus suçunu kabul etmis ve cezasina razi olmus bir havadadir.Zeus’un yaptiklarina karsi yakinir, ama bildigi bir sir vardir ki, bu Prometheus’un kisiliginde olan, gelecegi önceden görme niteligi Zeus’un gücünün neyin tehdit ettigini bilmesidir. Tragedya da Prometheus bu yönünden faydalanan bir kiside, Zeus’un asik oldugu fakat Hera’nin gazabina ugrayan, pesine takilan ve yakaladiginda onu isiran bir keneden sürekli olarak diyar diyar kaçan Io, Prometheus’la karsilasir. Ondan gelecegi hakkinda olacaklari ögrenir. Bir taraftan da oyun boyunca Okeanos kizlarindan olusan koroda, Prometheus’un tradejisine agitlar yakarlar. bir taraftan da bu dramin taniklaridir. Oyunun sonunda Prometheus boyun egmez fakat, daha sonra kurtulacagini bilir. Kendisini kurtaracak kisinin daha dogmadiginin da farkindadir.Aiskhylos’un eserinde ne kadar tanrilar rol oynasa da bu tragedya insanlik dramini yansitir. Prometheus insanin temsilcisidir. Içinde çirpindigi olaylarda, günümüz insan toplumuna özgü politik olaylari çagristirir.

Yorum (0)

RSS yorumları

İsim

Başlık

Yorum

Gönder